రాజోళిలో ఇప్పుడు మగ్గాల శబ్దాలు ఆగిపోయాయి. నేతన్నల హృదయాలు పగిలిపోయాయి. ప్రపంచానికి బట్టలందించే నేతన్నలు నేడు దాతలందించిన పాత బట్టలు మూటల్లో వెతుక్కొని కొలతలు చేసుకొని వేసుకుంటున్నారు. ఎవరేమైనా బయటి నుంచి ఏదైనా ఇస్తారేమోనని రచ్చకట్ట దగ్గర వచ్చిపోయే వాహనాల వెంబడి ఆశగా ఎదురు చూస్తూ రోజులు గడుపుతున్నారు.

పాలమూరు జిల్లాలో చేనేతకు పెట్టింది పేరు గద్వాల చీరలు, అలాగే నారాయణపేట చీరలు. ఈ రెండు ప్రాంతాలకు జిల్లాలోని ఇతర ప్రాంతాలలో దాదాపు 50 కిలోమీటర్ల పరిధిలో ఈ చీరలను నేస్తున్న గ్రామాలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఈ నేత పనిని ఈ జిల్లాలో పద్మశాలి, కుర్ణిసాలి, పట్టు సాలీలు అలాగే ఇతర కూలీలైన కత్రిలు, ముస్లింలు చేస్తున్నారు. ఈ గద్వాల చేనేత క్లస్టర్‌లో చేనేతకు ప్రాముఖ్యమున్న గ్రామం రాజోళి. తుంగభద్ర నది తీరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం దాదాపు 50 శాతంపైగా కుటుంబాలు చేనేతపై జీవిస్తున్నాయి. గత పదిహేనేళ్ల క్రితం వరకు కాటన్‌ దుప్పట్లు, లుంగీలు, తువ్వా లు, పంచెలకు పెట్టింది పేరు. ‘రాజోళి బట్టలు’ అనే బ్రాండ్‌ పేరుతో వీరి వ్యాపారం సాగుతుండేది.

కాని మారుతున్న కాలంతో పాటు నేత బట్టకు ఉన్న డిమాండ్‌ పడిపోవడం వల్ల వీరు గద్వాల్‌ పట్టు చీరలు నేయడం మొదలుపెట్టారు. అదృష్టం బాగుండి మార్కెట్‌ ఉండడం వల్ల వీళ్ళంతా ఈ నేత పనిచేస్తూ జీవనం సాఫీగా సాగిస్తుండే వారు. గత 5-6 సంవత్సరాల నుంచి వారి పిల్లలను పై చదువులకు పంపిస్తున్నారు. జీవితం కంకర రోడ్డుపై వెళుతున్న ఎడ్ల బండిలాగా సాగుతుండేది. దసరా సరదాగా ఉన్నంతలో పండగ చేసుకున్న సంతోషాన్ని, భవిష్యత్తు కలలను గంగమ్మ ఒక్క పెట్టున ఉప్పొంగి కళ్ళ ముందే గ్రామాన్ని నీట ముంచింది.

బతుకులను ప్రశ్నార్థకంగా మార్చింది. తుంగభద్ర నది పొంగి పొర్లింది. సంకేసు ల డ్యాం నిండి గేట్లు తెరుచుకోలేక హోస్పే ట్‌ నుంచి వచ్చిన వరద నీరు బయటికి పంపలేక నిర్దాక్షిణ్యంగా తన ఒడిలో సేద తీరుతున్న రాజోళి గ్రామాన్ని క్షమించండంటూ ముంచెత్తేసింది. ప్రాణ నష్టం అంతగా లేకున్నా డ్యాం తెగి ఊరుమీద పడ్డ తుంగభద్ర తన మన పేద ధనిక వర్గ వర్ణ కుల విభేదాలు లేకుండా అందరిని సమానంగా చూసింది. ఫలితం గూడు చెదిరింది. మగ్గం విరిగింది. ఆధారమైన దారం తెగింది. భవిష్యత్తు ఆగమ్య గోచరంగా మారింది.

నిన్నటి వరకు బతుకు జీవుడా అన్న చందాన ఉన్న జీవితాలు నేడు కకావికలమై గుట్టకొకరు, గట్టుకొకరు, చెట్టు నీడ కొకరు అందిన సామాన్లు తీసుకొని బయలు దేరారు. రాజోళిలో ఇప్పుడు మగ్గాల శబ్దాలు ఆగిపోయాయి. నేతన్నల హృదయాలు పగిలిపోయాయి. ప్రపంచానికి బట్టలందించే నేతన్నలు నేడు దాతలందించిన పాత బట్ట లు మూటల్లో వెతుక్కొని కొలతలు చేసుకొని వేసుకుంటున్నారు. ఎవరేమైనా బయటి నుంచి ఏదైనా ఇస్తారేమోనని రచ్చకట్ట దగ్గర వచ్చిపోయే వాహనాల వెంబడి ఆశగా ఎదురు చూస్తూ రోజులు గడుపుతున్నారు.

ఇంటి పరిస్థితి చూస్తే పగిలిపోతుంది. జీవనం అందించిన మగ్గం నిర్జీవంగా బురదలో కూరుకొనిపోయింది. కూలిన మిద్దెలు కాలిన కడుపులు కళ్ళలో సుళ్లు తిరుగుతున్న నీళ్లు ఇవన్ని చూసి చూసి మన సు నిబ్బరపరుచుకున్నారు. ఇప్పుడిప్పుడే తేరుకుంటున్నారు. అటు ఇటు తిరుగుతున్నారు. చాలా మంది వస్తున్నారు. వారికి తోచిన సహాయం ఇచ్చి వెళుతున్నారు. ఊరు జాతరను తలపిస్తుంది. జాతర వెనుక నరక యాతన దాగి ఉంది. ఈ గ్రామంలో దాదాపు 1200 పైచిలుకు కుటుంబాలు నేతపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. వీరి సంవత్సర ఆదాయము 36 వేల నుంచి 40 వేల రూపాయలు సిల్క్‌ నేసే వారికి, 24 వేల నుంచి 30 వేల రూపాయల వర కు కాటన్‌ నేసే వారికి వస్తుండే ది.

ఒక ఇంట్లో ఇద్దరు భార్య, భర్త కష్టపడితే ఒక మగ్గానికి వచ్చే ఆదాయం. వీరికి ఇదే జీవనోపాధి. అన్ని చోట్ల ఉన్నట్టు వీరికి ఇది ఒక్కటే జీవనోపాధి. వ్యవసాయం కాని ఇతర ఉపాధి మార్గాలు శూన్యం అని చెప్పవచ్చు. దీనికి తోడు వీరికి పెట్టుబడి, మార్కెట్‌ ఒక పెద్ద సమస్యలు. ఈ సమస్యలను అదునుగా చేసుకుని వీరిలో నుంచే కొంత ఆర్థిక పరిస్థితి మెరుగ్గా ఉన్న వ్యక్తులు మధ్య వర్తులుగా మారి కొంత మందికి మాల్‌ ఇచ్చి నేయించుకుంటారు. ఈ మధ్య వ్యక్తుల్లో రెండు రకాలు. కొంత మంది నేరుగా మార్కెట్‌ చేస్తే ఇంకొందరు హోల్‌సేల్‌కు షాపులకు అందిస్తుంటారు.

నేత కార్మికులను చూస్తే కొంత వారి సొంత మగ్గాలు ఉండి షావుకారితో మాల్‌ తెచ్చుకొని అతనికే ఇవ్వడం దానికి అతనికి చీరకు కొంత ముట్ట చెబుతుంటారు. రెండవ రకం మగ్గాలు వారి సొంతం కావు ఎవరైతే మధ్యవర్తి ఉంటా రో అతనే మగ్గాలు పెట్టి కూలి నేతన్నతో నేయిస్తుంటారు. అంటే కూలి నేతన్న. మూడవ రకం నేతన్న మగ్గం. మాల్‌ సొంతంగా ఉండి నేరు గా షాప్‌కు గాని లేదా మధ్యవర్తికి గాని ఇస్తుంటారు. వీరు కొంచెం మేలుగా జీవిస్తుంటారు. వీరిలో ఉన్న నైపుణ్యాలను పెట్టుబడిని బట్టి వారు పై నాలుగు రకాలుగా విడగొట్టవచ్చు.

ఒకటి కూలి నేతన్న. రెండు మధ్యవర్తులకు నేసే వారు. మూడవిది సొంతంగా చేసేవారు. నాలుగు మాస్టర్‌ వీవర్స్‌ (వ్యాపారం చేసేవారు). వరద తాకిడికి కూలిన మగ్గాల సంఖ్య దాదాపు 2000లకు పై చిలుకే ఉంటుంది. జిల్లా నుంచి అధికారులు గ్రామానికి వెళ్ళి దాదా పు 13 కోట్ల రూపాయల నష్టంగా అంచనా వేశారు. ఇందులో మగ్గా లు, వాటిపై ఉన్న మాల్‌ (12 నుంచి 15 వేల రూపాయలు మగ్గానికి, 9నుంచి 10 వేల రూపాయలు మాల్‌కు) సహకార సంఘంలో ఉన్న సరుకులు కలిపి అంచనా వేయడం జరిగింది. తాత్కాలికంగా రకరకాల రిలీఫ్‌ మెటీరియల్‌తో ఆదుకోవడం జరుగుతుంది. దీంతో పాటు దీర్ఘకాలికంగా శాశ్వతమైన నష్ట నివారణ చర్యలు చేపట్టాల్సిన అవసరముంది.

రాజోళి నేతన్నలు ఇప్పుడు సర్వస్వం కోల్పోయారు. ఇల్లు కట్టుకోవడానికి చాలా సమయం పట్టవచ్చు. కాబట్టి ప్రస్తుతానికి తాత్కాలిక షెడ్లు కల్పించి మగ్గాలు వాటిపైకి మాల్‌ అందిస్తే నేత వేసుకొంటారు. శాశ్వతమైన పునరావాసం వైపు వారిని తీసుకెళ్ళవచ్చు. ప్రభుత్వం వీరిని ఆదుకోవడానికి యుద్ధప్రాతిపదికన వీరికి తాత్కాలిక షెడ్లు కల్పిస్తూ మగ్గాలు ఇవ్వాలి. మగ్గాలపై మాల్‌ కొనుగోలు కు రుణసదుపాయం కల్పించడం, వీరికి కనీ సం మూడు నెలలకు సరిపడే రేషన్‌ ఇవ్వాలి. శాశ్వత ప్రణాళికలో భాగంగా ఇల్లు, వర్క్‌ షెడ్‌ నిర్మాణం చేపట్టాలి. చేనేతపై పని చేస్తున్న ఇతర సంస్థలతో కలిసి సంపూర్ణమైన శాశ్వత పునరావాసం, జీవనోపాదులను మెరుగుపరిచే ప్రణాళికలు తయారు చేయడం.ప్రభుత్వం/ఇతర సంస్థలు రాజోళి చేనేతకు విస్తృత ప్రచారం కల్పించడం.

రకరకాలైన ప్రభుత్వ/ప్రైవేట్‌ సంస్థలు స్వచ్ఛంద సంస్థలు సమన్వయం చేసుకొని సంపూర్ణ ప్రణాళిక ఎవరెవరు ఏం సహాయం చేయగలరన్నది జిల్లా స్థాయిలో నిర్ణయం తీసుకోవాలి. ‘మూలుగుతున్న నక్కపై తాటికాయ పడ్డట్టు’ దీన స్థితుల్లో ఉన్న నేతన్నలు వరదలలో మునిగి ఉన్నారు. అందరు వారి శాశ్వత పరిష్కారాల గురించి ఆలోచించి ప్రజల సహకారంతో ప్రణాళికలు అమ లు చేస్తే కనీసం పూర్వ స్థితికి తీసుకొని రావచ్చు. ఇప్పుడున్న శాస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించుకొని వాటిని కావల్సిన స్థాయిలో వాడుకొని కొత్త జీవితాన్ని ప్రారంభించడానికి అందరం సహకరిద్దాం.

-వి. మురళీధర్‌
ఫ్రెండ్స్‌ ఆఫ్‌ పాలమూరు

source : aandhrajyothy, 29 Oct 2009

Scientists attribute the extreme climate patterns in the state this year to climate change. This is just the beginning, they warn. – U.Sudhakar Reddy

Even as India and other countries quibble about how to handle climate change and who should cut what percentage of carbon emissions, the damaging effects of global warming are being felt right in our own backyard.

Scientists attribute the extreme climate patterns in Andhra Pradesh this year -the worst drought in 50 years followed by catastrophic floods that can happen once in 10,000 years -to climate change.

The Krishna, Tungabhadra, Handri and Kundu rivers flooded and devastated several districts along the rivers’ courses killing hundreds of people and destroying lakhs of acres of crops, submerging famous temples and inflicting losses of more than Rs 12,000 crore.

Even now, temperatures are soaring in October when there should be a chill in the air. Weather experts say the heavy rains within just a few days in Andhra Pradesh and Karnataka was due to low pressure in the Bay of Bengal.

Rising levels of vehicular and industrial emissions and eroding of green cover combine to adversely impact the climate. It results in fewer rainy days but the intensity of the rainfall increases on any given rainy day, and this in turn causes floods.

According to Mr K. Krishna Kumar of the Indian Institute of Tropical Meteorology in Pune, “Some changes are taking place in the character of the monsoon. There is substantial decline in monsoon depressions and increase in low pressure systems. All Indian Mean temperatures show an increasing trend of 0.51 degrees Centigrade per 100 years with an accelerated warming of 0.21 degrees Centigrade per 10 years after 1970.” Mr Kumar says the intensity of storms will be higher by 10 per cent.

In 2000, Hyderabad witnessed 350 mm rainfall in a day when the yearly average is 700mm. Professor B. V.
Subba Rao of the Centre for Resource Education says, “The rainfall that needs to be distributed throughout the year, comes in a day, flooding the city. The lakes have no capacity to hold this water and it results in flooding of colonies leading to loss of lives and property.”

He says there is no proper research and documentation done on the extreme weather patterns and impacts at the local level. Hyderabad is not prepared for even 10mm rainfall and the disaster preparedness and mitigation is sub-standard.

He suggests that instead of planning to increase the capacity of Srisailam and Nagarjunasagar reservoirs, the government should increase the capacity of the lakes in catchment area and strengthen the bunds.

Source : Deccan Chronicle 23 Oct 2009

Recent floods in the state have not only resulted in destruction of life and property, they have also hit the Gadwal sari industry hard. – Saswati Mukherjee

Hyderabad, Oct. 19: The severe flooding in the state which has destroyed homes, crops, livelihoods and businesses has claimed an unusual victim: the famous Gadwal sari.

The usual annual turnover of the Gadwal sari industry is Rs 2 crore, but this year there may be a drop of at least 40 per cent in production.

The floods have washed away four of the 18 villages in Gadwal from where most of the weavers hail.

Also, with people spending less and toning down the celebrations this year, the saris are likely to find fewer takers.

The Gadwal sari industry does brisk business throughout the year. But it really picks up during the festive season.

This time, though, dealers who get a supply of close to 25 lakh sari units from different weavers are expecting a 40 per cent dip in production and are expecting no more than 10 per cent profit.

“Usually, sales go up during the festive season and see a decline off season, but the average sales remain constant,” says Mr T. Vijayulu, president of the Handloom Weavers’ Cooperative Society, Gadwal.

There are about 25 sari dealers in the area named Krishna Reddy Bungalow in Gadwal.

Some 60 per cent of those engaged in weaving the famous sari are women.

The weavers supply the saris to dealers or sahukars who deal directly with the customers and make the most profit.

“The labour charges have remained constant for the last so many years now. They must be revised at the earliest or else eating two square meals a day will soon be a challenge for us,” says Mr G. Srinivasulu, a weaver.

Dealers say the rates have been fixed after taking all factors into consideration. The weaver earns Rs 500-600 for every cotton sari, Rs 1,200 for a cotton-silk mix and Rs 1,500-1,800 for a silk sari.

The raw material is provided to the weavers by the dealers, but the weaver does everything else from dying it in the given colour to hand weaving the sari according to a computer generated design.

All this is covered under the above mentioned labour charge.

Some innovation is accepted. “We get to choose the colours of the sari if no particular preference is given to us. Based on different permutations and combinations, we come up with our own range of saris,” says Mr S. Sathyanarayan, a weaver who has 10 mouths to feed at home from his meagre income.

A weaver family has a maximum of six looms at home, and most of the work is done by family members. Each loom is manned by two people and usually husband and wife work together on a loom.

The average output is five saris in two months.

“Today this profession is looked down upon. Added to that is the fact that the income generated is not too great.” – A. Daulapa weaver

“Today this profession is looked down upon. Added to that is the fact that the income generated is not too great,” says Mr A. Daulappa, a weaver in his late 40s who has two sons and a daughter. One son has finished school and assists his father in weaving saris, but he has definite plans to quit once he finds a good job.

“I will continue to stay here with my parents but cannot take up weaving as a profession,” says young Krishnaiah, Mr Daulappa’s son. Today, there are easier work opportunities: driving an autorickshaw, being a waiter at a hotel, tailoring, being a watchman or going into real estate. These have caught the fancy of the youth, who prefer them to the huge physical strain involved in hand-weaving.

Also the great traditional skill is not given the respect it deserves. Local people say that no family wants to give their daugh ter in marriage to a weaver.

“Even a farmer enjoys more respect than we do in society,” says Mr Sathya narayan, a weaver.

source : Deccan Chronicle, Hyderabad 20 Oct 2009

A few parts of Andhra Pradesh have experienced unprecedented floods havoc. Some of the affected areas have been neglected for a week as there was no access to the villages as they are submerged or the roads or totally cut off. And these villages are not only flooded and misery but also totally ignored by the society as there was no reporting of the situation in the media. Immediate response of the society to be a helping hand to the flood affected people reached only those areas where the media could reach and highlight the tragedy.

With the receding flood levels a few more villages came to light. CARPED team, representatives of Telangana Utsav Committee and friends have visited such villages in Mahbubnagar. The team visited Kutkunoor (Ieeza mandal), Thummilapally and Rajouli (Vaddepally mandal), Alampur of Mahbubnagar district for a needs assessment.
Mahbubnagar is known for severe drought and large scale distress migration every year. Chronic drought induced migration made it legendary for migration of its inhabitants all over the country. The district never witnessed such devastating floods in 130 years.

Thousands of people have lost everything they had in just 2 days. They have become homeless, starving, lost their livelihoods. Agricultural land in Lakhs of hectares is eroded to 6 feet. Lands are filled with slush destroying the crops and their hopes of livelihood. There is no milk for infants and children nor sufficient drinking water. Thousands of weavers, artisans and people depending on weaving or small trade in these weaving centres or the farmers now have no clue of how to live from now.

Civil societies from all parts of the state have tried their best and still mobilizing the resources for the immediate relief. Govt. has also done in bits and pieces. Major contribution has been from the civil societies. Still much needs to be done.

How to make the lands fit for cultivation again? How the looms will start again to weave and providing wage to the weavers to feed their families? These are the questions that need to be answered now. It’s no more help of just some old clothes or a few kilos of rice that will make these people restart their lives.

School going children and college students have different set of problems. Their books and bags and uniforms etc are lost in the floods. Some have lost their certificates. Schools and Colleges have started functioning gain after the Dusserah festival. How do these school/ college students start attending the schools or colleges without books and clothes?

This Deepavali cannot be festival of lights for these people unless the problem is viewed beyond token relief assistance.

What is required is no doubt immediate help but also a real support to help them restart their livelihoods.
Even the immediate relief required by the victims of flood:
• Milk for infants and children
• Drinking water / purification of water
• Temporary shelter (hutments), common toilets
• Groceries for one month (Food – rice, dal, oil, vegetables etc. and Kerosene)
• stoves, utensils, lamps
• blankets, bed sheets, towels, Clothes – minimum of 2 pairs for each victim
• Soaps, detergent powder / cake
• Medicines and medical camps, fogging in the flood affected areas
• Volunteers to help in cleaning the slush, catching the snakes, collection and distribution of immediate relief packets / package by going to the houses, collecting the data of school going children by class (to issue duplicate certificates, books), business affected, mark the boundaries of agricultural land, to coordinate with all donors to collect relief assistance and distribute to the locals based on their needs.

Contact for details / assistance :
M.Subhash Chandra
Centre for Action Research and People’s Development (CARPED)
Tel : 09246294565, Email : carpedindia@gmail.com www.carped.org

Donations can be sent to
Centre for Action Research and People’s Development (CARPED)
8-3-228/267 Rahamathnagar Yousufguda Hyderabad – 45 INDIA
SB a/c No. 1017 2619 90 Central Bank of India (local funds)
SB a/c No. 1017 3084 75 Central Bank of India (local funds)
SB a/c No. 1017 2620 08 Central Bank of India (Foreign contribution)
Kalyan Nagar branch, Hyderabad

Preeti Singh / CNN-IBN

Mehboobnagar: The weavers of Rajouli village in Mehboobnagar, known for the beautiful Gadwal saris, have been hit hard by the floods in Andhra Pradesh.

The saris, raw material and the looms all have been washed away in the floods and they have been left with no belongings. For 40 years, Manikyam’s life revolved around his loom. Each Gadwal sari he wove sold for Rs 7,000. But at the age of 65, he is on the streets with his loom broken and his priceless saris ruined by flood waters. He says he is too old to start afresh. “I have been working for 40 years. But at this age where do I go and start all over again,” says Manikyam.

Another weaver Kapsiamma’s house was one of the few to withstand the deluge but her two looms have been destroyed. She took a loan to buy books and clothes for her two school going children. But now she is left with just the clothes on her back. She is leaving the village as everyone has already gone but she does not know where to find refuge. “There is nothing left at home. Everything destroyed. All our food is washed away. There is nothing to eat,” she says. Rajoli sourced raw material from all parts of Andhra Pradesh. But all the threads and zari borders now unusable. With looms destroyed and nowhere to stay the weavers are moving to the neighbouring town. But that means setting up mills again, for which there is no money.

Popularly known as the weavers’ town the irony is that now the villagers of Rajoli have no clothes or food left to fend for themselves. In fact with hundreds of looms being washed away in flood waters, old weavers like Manikyam have to come out on the streets with whatever is left of their belongings and are praying that the state government come to their rescue to help them keep their tradition of weaving alive.

Source :  CNN – IBN, 6 Oct 2009

పాత బట్టలకీ ఓ కులముంది
* చల్లా శ్రీనివాస్‌

ఇంట్లో వృథాగా పడివున్న ఇనుపసామాను… విరిగిన ప్లాస్టిక్‌ వస్తువులు… ఖాళీసీసాలు… చదివేసిన పేపర్లు కొనేందుకు ‘పాత సామాన్లు కొంటాం’ అంటూ కాలనీల్లోకి తరచూ ఎవరో ఒకరు వస్తుంటారు. వాటన్నిట్నీ అమ్మేసి చేతులు దులుపుకుంటాం. మరి…పాతదుస్తులను ఎలా వదిలించుకుంటాం… ‘పాత బట్టలకు స్టీల్‌ సామాన్లు ఇస్తాం’ అనే పిలుపువింటేచాలు… కాలనీ మహిళలంతా ఒక్కచోట చేరతారు. తమ ఇంట్లో పాత దుస్తులు (స్టీల్‌ సామానుపై ఉన్న మోజుతో మగవాళ్ల కొత్త దుస్తులు కూడా వేస్తారనే కార్టూన్లు అనేకం ఉన్నాయి) వేసి ఒక అల్యూమినియం గిన్నో, స్టీల్‌ గ్లాసో, చెంబో…గంటల తరబడి గీచి బేరమాడి మరీ స్వంతం చేసుకుని మురిసిపోతారు. ఇలా… పాత దుస్తులను కొని, వాటిని అమ్ముకుని జీవనం సాగించే వీరంతా ఒకే కులానికి చెందినవారంటే కించిత్‌ ఆశ్చర్యం కలుగకమానదు.

అవును… వీరిని ‘కాశి కాపిడి’ కులస్థులంటారు. హైదరాబాద్‌లోని కోఠీకి కూతవేటు దూరంలోని గౌలిగూడా గల్లీల్లో ఉన్న ‘పూసలబస్తీ’కి వెళితే పాత బట్టల మాసికల వెనుక ‘కొత్త’ కథ దర్శనమిస్తుంది. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఈ కమ్యూనిటీకి చెందిన వారు రెండు లక్షలకుపైనే ఉన్నారు. సామాజిక గుర్తింపు కోసం ఆరాటపడుతున్న ఈ సంచారజీవుల సంఘర్షణే ఈ వారం కవర్‌స్టోరీ.

పూసలబస్తీ…
పూసలమ్ముకునే వారి బస్తీ అనుకుంటారు అంతా. కానీ అక్కడికి వెళితే అన్ని ఇళ్ల ముందు, ఇంటిలోపల పాత బట్టల మూటలు గుట్టలు గుట్టలుగా కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ సుమారు 235 ‘కాశి కాపిడి’ కుటుంబాలు…తరతరాలుగా పాత బట్టల వ్యాపారాన్నే నమ్ముకుని జీవనం సాగిస్తున్నాయి. గతంలో వీరి పూర్వీకులు పూసలు కూడా అమ్మేవారు. కాబట్టి వీరిని పూసలోళ్లు కూడా అనేవారు. నిజానికి ఈ బస్తీలో ఉంటున్నది మాత్రం పూసలోళ్లు కాదు. ‘కాశి కాపిడి’ అనే సామాజిక గుర్తింపు లేని కులానికి చెందిన వారే. సంచారజాతి కావడం వల్ల రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా పలు ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లారు.

కాశీతో ఉన్న సంబంధం…
పుణ్యక్షేత్రమైన కాశీకి వీరికీ దగ్గరి సంబంధం ఉంది. సంచార జాతి కావడంతో వీరి పూర్వీకులు తరచూ కాశీకి వెళ్లేవారట. అప్పట్లో కాశీకి వెళితే తిరిగి రారనేవారు. అయినప్పటికీ మొండిధైర్యంతో కాశీకి వెళ్లి అక్కడి తీర్థాన్ని కావడికి ఎత్తుకుని ఊరూరా తిరుగుతూ గొప్పవారు, బీదవారు అనే తేడా లేకుండా అందరికీ కాశీ తీర్థాన్ని ఇచ్చేవాజురట. పవిత్ర కాశీ తీర్థాన్ని తీసుకున్నందుకు ప్రతిగా వారు కాస్త డబ్బు, వస్త్రాలు ఇచ్చేవారట. ఆ విధంగా వచ్చిన వ్రస్తాలను అమ్ముకుని పొట్టపోసుకునేవారు వీళ్లంతా. కాశీ నుంచి తెచ్చిన తీర్థాన్ని ఇచ్చి, కప్‌డా (మరాఠీలో కాపిడి) తీసుకునేవారు కాబట్టి వీరిని ‘కాశి కాపిడి’లుగా పిలుస్తారు. రాను రాను ఇదే కాశి కాపిడిల వృత్తిగా మారింది. “ఏడెనిమిది తరాలుగా మావాళ్లు ఇదే వృత్తిని కొనసాగిస్తున్నట్లు మా తాతలు చెప్పేవారు. మా పూర్వీకులు కాశీ తీర్థాన్ని అంత దూరం నుంచి కావడిలో మోసుకుంటూ వచ్చేవారు కాబట్టి వారిని అంతా గౌరవంగా చూసేవారట” అని సుద్దాల మోహన్‌రావు అనే వృద్ధుడు తెలిపారు.

కాలంతో పాటు…
కులవృత్తి అంటూ ప్రత్యేకంగా ఏదీ లేకపోవడం వల్ల సంచారజాతికి చెందిన కాశి కాపిడిలు కాశీకి వెళ్లొస్తేనే కాసిన్ని డబ్బులను కళ్ల చూసేవారు. అయితే కాశీకి ఎన్నిసార్లని వెళ్లొస్తారు? అందుకే జీవనోపాధి కోసం పాత బట్టల సేకరణ మొదలెట్టారు. పూసలు, అద్దాలు, దువ్వెనలు, పౌడర్లు, పిన్నులు, కాటుకలు…ఇలా కొన్ని వస్తువులను గంపలలో పెట్టుకుని వీధుల్లో తిరిగేవారు. పాతబట్టలు తీసుకుని వాటికి ధర నిర్ణయించేవారు. ఆ ధర ప్రకారం ఈ వస్తువుల్లో ఏది వస్తే దానిని ఇచ్చేవారు. క్రమక్రమంగా అల్యూమినియం పాత్రలు ఆ తర్వాత స్టెయిన్‌లెస్‌ స్టీల్‌ సామాను, ప్రస్తుతం ప్లాస్టిక్‌ డబ్బాలు ఇతర గృహోపకరణాలను ఇచ్చి పాత బట్టలను సేకరిస్తున్నారు. “ఆయా కాలనీల్లో కొందరు రెగ్యులర్‌ కస్టమర్లు తమ ఇంట్లో ఫలానా వస్తువు లేదని అది తీసుకురమ్మంటారు. అప్పుడు మేము దానిని మార్కెట్లో కొనుక్కుని తీసుకెళ్లిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి. చాలా బట్టలుంటే పెద్ద పెద్ద బేసిన్లు, వాటర్‌ ఫిల్టర్లు కూడా ఇస్తున్నాం” అని చిన్నప్పటి నుంచి ఇదే వ్యాపారం చేస్తున్న గిరిజ చెప్పారు. ఈ బస్తీకి చెందిన వారంతా ప్రతీరోజూ ఉదయమే ఆయా కాలనీలకు స్టీలు సామానుతో కూడిన గంపను నెత్తిన పెట్టుకుని బయలుదేరతారు. ఇళ్లలోని పాతబట్టలను వాటి మన్నిక, నాణ్యతను బట్టి క్షణాల్లో ధర నిర్ణయిస్తారు. సదరు చొక్కానుగానీ, చీరను గానీ బాగుచేసి ఎంత ధరకు మార్కెట్లో అమ్మవచ్చో అంచనాకు వస్తారు. ఉదాహరణకు ఒక చీరను బాగుచేస్తే అది వంద రూపాయల ధరకు అమ్ముడవుతుందనుకుంటే అరవై రూపాయల వస్తువునుంచి బేరం పెడతారు. చివరికి అది ఎనభై రూపాయలదాకా వెళ్తుందని, శ్రమ పోను సదరు చీరకు ఇరవై రూపాయలు మిగులుతాయని వీరంటున్నారు.

టైలరింగ్‌…డైయింగ్‌…అన్నీ వచ్చు
పాత బట్టలను వీరు రెండు రకాలుగా సేకరిస్తారు. కొందరు వీధుల్లో ఇల్లిల్లు తిరుగుతూ వీటిని సేకరిస్తే…మరికొందరు ఆయా సంతలకు వెళ్లి టోకున పాతబట్టలను, పాత చీరలను తీసుకొస్తారు. వీటిని ముందుగా క్వాలిటీ ప్రకారంగా వేరు చేస్తారు. కాటన్‌, సిల్క్‌…ఇతర మెటీరియల్‌లో ఉండే వాటన్నింటిని వేరు వేరు కుప్పలుగా వేసి ఆ తర్వాత వాటికి ఎంత వర్క్‌ చేయాలో ఓ అంచనాకొస్తారు.

చిరిగిన దుస్తులను మిషన్‌పైగానీ, చేతితోగానీ కుడతారు. చీరలకు ఎంబ్రాయిడరీ… ఫాల్స్‌ వేయడం.. చొక్కాలకు బొత్తాలు ఊడిపోతే కుట్టడం… ప్యాంట్లకు జిప్‌ పోతే కొత్తది వేయడం, చిరిగితే డార్నింగ్‌ వంటివి చేసి కొత్తవాటిలా తయారుచేస్తారు. అవసరమైతే చీరలకు కలర్స్‌ కూడా వేస్తారు. డైయింగ్‌ చేయడం, ఇస్త్రీ చేయడం కూడా వీరిపనే. ఈ విద్యలన్నీ కాశి కాపడిలకు వంశపారంపర్యంగా వచ్చినవే. ఈ విధంగా కొత్తగా తయారైన దుస్తులను ఆయా సెంటర్లలో, ముఖ్యంగా అంగళ్లలో, జాతరల్లో వీరు అమ్ముతుంటారు. ‘మేడారం జాతర నుంచి కొమురెల్లి జాతర దాకా అంతటా మా వాళ్లు వీటిని అమ్ముతుంటారు. అంతేగాక ఆదివారం ఎర్రగడ్డ, సోమవారం ఉప్పల్‌, మంగళవారం గోషామహల్‌, బుధవారం గజ్వేల్‌, గురువారం జుమ్మెరాత్‌ బజార్‌…ఇలా వారం పొడవునా ఏదో ఒకచోట అంగళ్లు జరుగుతూనే ఉంటాయి. ఈ అంగళ్లకు వీటిని మోసుకుని వెళ్తాం. అక్కడే కూర్చుని బట్టలు అమ్ముకుని వస్తాం” అని ఇదే బస్తీకి చెందిన సరళ చెప్పారు.

శ్రమజీవులు మహిళలే…
కాశి కాపడిల్లో సంసారబాధ్యతలను మోసేది అధికశాతం మహిళలే. సుమారు 80 శాతం కుటుంబాలు మహిళల రెక్కల కష్టం మీదే ఆధారపడి జీవిస్తుండటం గమనార్హం. బట్టల సేకరణ మొదలుకుని వాటిని ఇంటిదగ్గర కుట్టడం, తిరిగి బజార్లో అమ్మడం దాకా అన్నిపనులూ ఆడవాళ్లే చేస్తారు. భర్త, పిల్లలు ఆమెకు కావాల్సిన చిన్న చిన్న సాయాలను మాత్రమే చేస్తుంటారు. “రోజంతా రెక్కలుపోయేట్టు కుట్టడమే మా పని. నాకు ఇద్దరు మగపిల్లలు. మా ఆయనకు ఆరోగ్యం బాగాలేదు. దీంతో కుటుంబ బాధ్యతలను నేనే మోస్తున్నాను. వాడలు తిరిగి బాసన్లు (గిన్నెలు) ఇచ్చి పాత బట్టలు తెచ్చుకుంటా. వాటి చిరుగులు కుట్టి, రంగులు వేసి మళ్లీ వాటిని అంగడికి తీసుకెళ్లి అమ్ముతుంటాను. వచ్చిన ఆదాయం ఇంటి అద్దె కట్టడానికి, తినడానికే సరిపోతోంది. ఇక పిల్లలకు చదువేం చెప్పిస్తాం” అని రావుల పుష్పలత ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. ఇది ఒక్క పుష్పలత ఆవేదన మాత్రమే కాదు…బస్తీలో ఏ తలుపు తట్టినా ఇలాంటి వేదనలే వినిపిస్తాయి.

నిరక్షరాస్యతే కారణం…
కాశి కాపిడీల్లో చదువుకున్న వారిని వేళ్లమీద లెక్క పెట్టవచ్చు. 90శాతం మంది నిరక్షరాస్యులే. దీనికి పేదరికం కూడా తోడుకావడంతో పిల్లలు కూడా ఇదే వృత్తిలోకి నెట్టివేయబడుతున్నారు. పైగా ఈ కులానికి రిజర్వేషన్‌ సదుపాయం లేదు. ఇది కూడా పిల్లల చదువుకు గుదిబండగా మారింది. “కాశి కాపిడీలను మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక ప్రభుత్వాలు గుర్తించాయి. కానీ మన రాష్ట్రంలోనే గుర్తింపు లేదు. 1986లో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి ఎన్టీఆర్‌ మమ్మల్ని గుర్తించి బిసి-డి లో చేర్చారు. కానీ ఆ తర్వాత సదరు ఉత్తర్వులు అమలు కాలేదు. బి.సి గుర్తింపు లేకపోవడం వల్ల మా పిల్లల చదువు ముందుకు సాగడం లేదు. వారి విద్యా ఉపాధి అవకాశాలు లేక పేవ్‌మెంట్లపై పూసలు, దండలు, బెల్లులు అమ్ముకుంటూ జీవిస్తున్నారు” అని కాశికాపిడి సంఘం అధ్యక్షుడు బద్దూరు విద్యాసాగరరావు తెలిపారు. కాశికాపిడీలకు బి.సి హోదా కల్పించడం కోసం పలువురు నాయకులు ఇప్పటికే వీరందర్నీ సంఘటితం చేసే ప్రయత్నాలు చేస్తున్నారు. వీరి అంచనా ప్రకారం కాశికాపిడి కులానికి చెందిన వారు హైదరాబాద్‌, నిజామాబాద్‌లలో ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నారు. వరంగల్‌, కరీంనగర్‌, ఖమ్మం, నేలకొండపల్లి, ఆదిలాబాద్‌, నిర్మల్‌, మహబూబ్‌నగర్‌, కర్నూలు, వనపర్తి, కామారెడ్డి, కాకినాడలలో కూడా వీరు అధికంగానే ఉన్నారు. కాగా మహారాష్ట్ర, కర్ణాటకలకు వలసపోయిన తమ వారంతా ఎంచక్కా బిసీలుగా సంక్షేమ పథకాలను అనుభవిస్తున్నారని వీరంటున్నారు.

కష్టసుఖాలు… కలిసిపంచుకుంటూ…
అవిద్య, పేదరికం వెక్కిరిస్తున్నా వెనుకంజ వేయకుండా అందరూ కలిసికట్టుగా ఉండటం వీరి ప్రత్యేకతగా చెప్పుకోవచ్చు. పెళ్లయినా, పేరంటం అయినా అందరూ కలుస్తారు. వీరంతా కలిసి పూసలబస్తీలో ఒక సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఈ సంఘం కోసం పెండపల్లి అశోక్‌ తన తండ్రి పెండపల్లి నర్సయ్య స్మృత్యర్థం స్థలాన్ని దానం చేస్తే… అందరూ ఎవరికి తోచినంత వారు వేసుకుని చిన్న ఫంక్షన్‌హాలును నిర్మించుకున్నారు. ఈ కులంలో ఎవరి పెళ్లయినా ఇక్కడే జరుగుతుంది. పెళ్లికి అవసరమైన గిన్నెలు, కుర్చీలు, బ్లలలు, డెకరేషన్‌ సామాను…అన్నిటికీ కలిపి కేవలం 251 రూపాయలు చెల్లిస్తే చాలు. ఈ డబ్బును తిరిగి దాని అభివృద్ధికే ఖర్చుపెట్టడం విశేషం. ఈ మాత్రం కూడా ఇవ్వలేని వాళ్లు వీరిలో చాలామందే ఉన్నారు. అలాంటప్పుడు ఆకు, వక్కలిచ్చి పెద్దలకు దణ్ణం పెట్టినా పెళ్లి అయినట్టేనని కులపెద్దలు చెప్పారు. అదే విధంగా ఎలాంటి గొడవలు జరిగినా వీరు పోలీస్‌స్టేషన్‌కుగానీ, కోర్టు మెట్లుగానీ ఎక్కరు. పెద్దల సమక్షంలోనే పంచాయతీ పెట్టి సమస్యను పరిష్కరించుకుంటారు. “అసలే బీదరికం… అనవసరంగా కోర్టులు, పోలీసుస్టేషన్లు అంటూ తిరిగితే నష్టపోయేది మేమే. అందుకే ఎంతటి సమస్య అయినా సరే మేమే పరిష్కరించుకుంటాం.” అని సంఘం వ్యవస్థాపకుడు పెండపల్లి అశోక్‌ చెప్పారు.

రాణమ్మ, బాలమ్మ పండగ…
ప్రతీ పండగను అందరూ కలిసి ఆనందోత్సాహాలతో జరుపుకుంటారు. రాణమ్మ, బాలమ్మ పండగలు వీరికి మాత్రమే ప్రత్యేకం. ఎవరి ఇంట్లో పెళ్లి జరిగినా ఈ పండగలు జరుపుకోవాల్సిందే. పెళ్లి కన్నా ముందు బంధు మిత్రులను పిలిచి చుట్టుపక్కల ఉన్న గ్రామదేవతల గుడిలో వేట కోసి విందు ఇస్తారు. ఈ పండగ జరుపుకుంటున్న కుటుంబం మాత్రమే రాణమ్మ, బాలమ్మల వద్ద వెలుగుతున్న దీపాన్ని చూస్తారు. మిగతా వారు చూస్తే అరిష్టమని భావిస్తారు. అలాగే ఆషాఢమాసంలో ఓ సోమవారం అందరూ కలిసి వనభోజనాలకు వెళ్తారు. ” ఈ వనభోజనాలకు ఎక్కడెక్కడో ఉన్న మా బంధుగణమంతా తప్పక హాజరవుతారు. యేడాదిలో సంపాదించినదానిలో ఎంతో కొంత వేసుకుని అందరం బస్సుల్లో వనభోజనాలకు వెళ్తాం. ఈ వేడుక మా అందర్నీ సమష్టిగా ఉంచుతోంది” అని మహిళామండలి నాయకురాలు సరస్వతి చెప్పారు.

తరతరాలుగా కులవృత్తినే నమ్ముకున్న కాశి కాపిడీల చుట్టూ పాత బట్టల మూటల్లాగే అనేక సమస్యలు పేరుకుపోయి ఉన్నాయి. ప్రపంచీకరణ వీరి సంప్రదాయ వ్యాపారానికి సవాలు విసురుతోంది. ఓ వైపు తళతళలాడే కొత్త షర్టు, ప్యాంటు మార్కెట్లో యాభై రూపాయలకు, వంద రూపాయలకే దొరుకుతుంటే పాత బట్టలను ఆ ధరకు కొనేవారు కరువవుతున్నారు. చీరల విషయం కూడా ఇంతే. కొత్త కొత్త చీరలు వంద రూపాయలకే లభిస్తుండడం వల్ల కూలీలు కూడా వాటివైపే మొగ్గుచూపుతున్నారు. మరోవైపు రోజురోజుకు రవాణా భారంగా మారుతోంది. సామాన్ల గంపను కాలనీలకు ఎత్తుకెళ్లాలన్నా, బట్టల మూటను ఇళ్ల నుంచి తీసుకురావాలన్నా, బాగు చేసిన బట్టలను అమ్మకానికి అంగళ్లకు తీసుకెళ్లాలన్నా రవాణా ఖర్చులు తడిసిమోపెడవుతున్నాయి. “బట్టలు, చీరల్లో నాణ్యత ఉండట్లేదు. ఒక చీరను తీసుకొస్తే అది చీకిపోయి పేలికలవుతోంది. అలాంటి వాటిని కుట్టాలంటే కష్టమవుతోంది. పైగా వాటికి వేసే రంగుల ధరలు, కుట్టే దారాలు, రవాణాఖర్చులు విపరీతంగా పెరిగాయి. ఒక బట్ట మీద ఐదు పది రూపాయలకు మించి లాభం రాదు. వచ్చిన లాభంలో కొంత సంతల్లో కూర్చున్నందుకు మున్సిపాలిటీవాళ్లకే చెల్లించాల్సి వస్తోంది” అని కర్నాటక అంబదాస్‌ తన ఆవేదనను వ్యక్తం చేశారు. మొత్తం మీద వాళ్లు సేకరించిన పాత బట్టల్లాగే వారి జీవితాల్లో అనేక విషాదాల చిరుగులు కనిపిస్తాయి. కావడిలో తెచ్చి కాశీ తీర్థాన్ని అందరికీ పంచిన రోజులు పోయి కష్టాల ‘కాపిడి’ మూటలే మిగిలాయి వారికి.

‘జీన్స్‌’ వారి ప్రధాన శత్రువు

‘మాయదారి జీన్స్‌ వచ్చి మా పొట్టకొట్టింది సారూ’…నలభై ఏళ్ల కర్నాటక అంబాదాస్‌ అన్న ఈ మాటలు కొంత వింతగా అనిపించినప్పటికీ అందులోని వేదన మనల్ని కలవరపెడుతుంది. గతంలో కాటన్‌, సిల్కుతో మాత్రమే బట్టలు వచ్చేవి. ప్యాంటు వెనక చిరిగినా, జిప్‌ పోయినా, బొత్తాలు పోయినా కుట్టుమిషన్‌పై చకచకా కుట్టేవారు. ఈ ప్యాంట్లు బాగుచేసి కూలీలకు అమ్మడం ద్వారా ఎంతో కొంత గిట్టుబాటయ్యేది. ఎప్పుడైతే జీన్స్‌ మార్కెట్లోకి వచ్చాయో అప్పటినుంచి వీరికి కష్టాలు ప్రారంభమయ్యాయి. జీన్స్‌ ఒక పట్టాన చిరగదు. పైగా జీన్స్‌ను కుట్టే మిషన్లు చాలా ఖరీదుతో

కూడుకుని ఉంటాయి. గతంలో కాటన్‌ ప్యాంట్లు పనికిరాకుంటే వాటిని చిన్న చిన్న ముక్కలుగా చేసి పరిశ్రమలకుగానీ, ఆటోమొబైల్‌ రంగానికి గానీ టోకున అమ్మేవారు. కాని జీన్స్‌ ప్యాంట్‌ ముక్కలు లారీలు, మిషన్లను తుడవడానికి కూడా పనికిరావు.

ఇక్కడి నుంచే ఎగుమతి…

పూసలబస్తీలో వేస్ట్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌ భలే గమ్మత్తుగా ఉంటుంది. సేకరించిన దుస్తుల్లో వాటి వాటి నాణ్యత ప్రకారం ముందుగా వేరు చేస్తారు. అంటే కొద్దిగా డామేజ్‌ అయినవి, రంగు పోయినవి, బొత్తాలు లేనివి, జిప్‌ ఫెయిలనవీ…ఇలా దేనికదే వేరు చేస్తారు. కొన్నిసార్లు కొత్త బొత్తాలు, జిప్‌లు, రంగులు వేసి దుస్తులకు కొత్త అందాన్ని తీసుకొస్తారు. కొన్నిసార్లు పాంట్లను నిక్కర్లుగా, చీరలను ఓణీలుగా కుడతారు. ఇక ఎందుకూ పనికిరాని కాటన్‌ దుస్తులను జాగ్రత్తగా చించి ముక్కలుగా చేస్తారు. వీటిని చిన్న పరిశ్రమలకు చెందినవారు, గ్యారేజీవాళ్లు ఎక్కువగా కొంటుంటారు. మహారాష్ట్ర, కర్నాటకల నుంచి కూడా వీటిని కొనుగోలు చేసేందుకు పూసలబస్తీకి వస్తుంటారు. ‘గ్యారేజ్‌లలో కాటన్‌ ముక్కల అవసరం చాలా ఉంటుంది. వీళ్ల దగ్గర కాటన్‌ ముక్కలు చాలా చవకగా దొరుకుతాయి. అందుకే నెలకో, రెండు నెలలకో ఒకసారి ఇక్కడికి వచ్చి వాటిని తీసుకెళ్తుంటాను” అని నాందేడ్‌ నుంచి ఇక్కడికి వచ్చిన నర్సింగ్‌ అన్నారు. వివిధ ర్రాష్టాల నుంచి వీరికి రెగ్యులర్‌ కస్ట మర్లు కూడా ఉండటం విశేషం.

బీసీల్లో కలపండి
పెండపల్లి అశోక్‌,
కాశికాపిడి సంఘం వ్యవస్థాపకుడు

రాష్ట్రవ్యాప్తంగా మా కులానికి చెందిన వారు సుమారుగా రెండులక్షలకు పైగా ఉన్నారు. అయితే బి.సి గుర్తింపు లేకపోవడం వల్ల కాశి కాపిడీలు అనేక కష్టాలకు గురవుతున్నారు. ముఖ్యంగా పిల్లలకు చదువులు కూడా చెప్పించుకోలేని దుర్భర పరిస్థితులను ఎదుర్కొంటున్నారు. పిల్లలు చదువుల్లేక రోడ్లపై తిరుగుతున్నారు. మా వెతలను అర్థం చేసుకున్న మహారాష్ట్ర, కర్నాటక ప్రభుత్వాలు అక్కడి మా సహచరులకు బి.సి గుర్తింపు ఇచ్చింది కానీ, మన ప్రభుత్వాలు మావైపు కన్నెత్తి కూడా చూడటం లేదు. దీంతో మా పిల్లల భవిష్యత్తు ఏమవుతోందనే భయం మమ్మల్ని నిరంతరం వెంటాడు తూనే ఉంది. గతంలో ఒకసారి పుట్టుస్వామి కమిషన్‌ ఎంక్వయిరీ చేసింది కానీ ఫలితం కనిపించలేదు. మాకు బి.సి గుర్తింపును ఇస్తే ఆర్థికంగా, సామాజికంగా, విద్యాపరంగా మేము అభివృద్ధి చెందేందుకు అవకాశం ఉంటుంది.

ఫొటోలు: బ్రహ్మయ్య

source : aadivaaram aandhrajyothy, 16 nov 2008

More than 70% felt they did not receive a fair wage for the work that they did,
writes Mithran Samuel
About 40% of social care professionals have taken a second job on financial grounds, while a majority are considering leaving the profession because of pay levels, an exclusive Community Care survey has revealed.

The poll of 1,785 practitioners, almost half of whom were social workers or senior social workers, showed 36% were “always overdrawn” (see graph 2) at the end of the month and 67% had debts other than a mortgage (graph 3). Of this latter group, 55% owed £6,000 or more and 37% £10,000 or more (graph 4).

Overall, 20% earned less than £25,000 a year and 9% over £40,000 a year (graph 1).

More than 70% felt they did not receive a fair wage for the work that they did, with even 61% of directors and heads of department holding this view, along with 80% of social workers.

Sixty-three per cent of practitioners had considered but then decided not to go on holiday over the past year, while just 18% described their financial position as comfortable, with 58% saying that they “make ends meet” and 17% saying their position was “unsustainable”.

British Association of Social Workers chief executive Ian Johnston said: “I’m not surprised because in a way the level of pay and remuneration and terms and conditions are not commensurate with the demands of the job. The complex nature of the job and the expectations are not matched by the working conditions. For somebody starting out in social work faced with that and the prospect of working for another 40-plus years you’ve got to have second thoughts about the wisdom of doing it.”

Helga Pile, Unison’s national officer for social services, said: “I think reading it, it very much chimes in with the work we’ve been doing around local government pay this year. It shows the effects of successive years of pay increases not keeping pace with inflation. It’s having a real impact on the family finances it’s a real indication of the state of public sector pay policy. Local government has been left further and further behind other sectors which have had pay restructuring along the lines of Agenda for Change [for health staff].”

The survey’s results came in the same week that Skills for Care published figures in a report on the adult social care workforce showing that social workers earned 84% of the average weekly wage for professionals in the UK, as of April 2007.

They took home £521 a week on average, less than probation officers and all types of teacher, though above nurses.

The Skills for Care report also showed that, as of September 2007, around a quarter of councils were experiencing recruitment and retention difficulties among field social workers for older people and disabled adults, and 35% finding the same for mental health social workers.

Our survey also revealed the extent of the gender pay divide in the sector, at a time when local authorities, which employ three-quarters of respondents, have faced criticism over their failure to implement equal pay regulations, despite a deadline of April 2007.

Overall, 12% of men earned less than £25,000, compared with 24% of women, while 14% of men earned over £40,000, compared to 6% of women.

There was strong support for significant pay increases for local government social workers in the 2008-9 pay round, which is currently under negotiation.

Respondents on average backed a pay rise of 5.95%, well above the government’s public sector pay rise target of 2%, and in tune with unions’ demand of a 6% hike for English, Welsh and Northern Irish staff.

Directors and heads of department backed a rise of 5.47% on average, with social workers and senior social workers favouring rises of over 6%.

Overall, 47% of respondents felt staff should negotiate through unions if they received a sub-inflationary pay rise, with 25% backing strike action, including 26% of directors and heads of department and 29% of social workers.

In total, 64% considered pay as a driver for an alternative career (see graph 6), with those aged 35-44 being most likely to look for work elsewhere (63%) than those in other age groups. Staff in the north of England were more likely than those working elsewhere to consider leaving the profession (61%).

Two-thirds of respondents owned a home (graph 8), ranging from 75% of practitioners working in Scotland to 61% in London and the South East, and from 81% among directors and heads of department, to 62% among social workers. 

http://www.communitycare.co.uk/Articles/2008/03/05/107476/poll-exposes-plight-of-debt-ridden-social-workers.html

కుమ్మరి మట్టి రూపు మారింది

ఇదివరకు ఎండాకాలం వచ్చిందంటే చాలు ఊరు ఊరంతా కుమ్మరివాడ వైపు అడుగులు వేసేది.
తొలి పండగ ఉగాదికి కొత్తకుండలో పచ్చడి పెట్టాల్సిందే. పెళ్లికి బాజాభజంత్రీల కన్నా ముందు ‘ఐరోన్ల‘ (కుండల) కోసం కుమ్మరికి పని పురమాయించని ఇల్లు వుండేది కాదు. మట్టినే నమ్ముకుని కుండలు చేసే కుమ్మరి వాడలు ఒకప్పుడు యేడాది పొడవునా చల్లగా వుండేవి.
కాలం మారింది. కులవృత్తులకు కాలం చెల్లింది. కుండల స్థానంలో వచ్చిన ఫ్రిజ్‌లు వారి జీవితాలపై మట్టిగొడితే, బిందెలు, వాటర్‌ ఫిల్టర్లు వారి ఆశలపై నీళ్లు చల్లాయి. అయినా సరే సారె తిప్పిన కుమ్మరి కాలచక్రంలో వచ్చిన మార్పులకు అనుగుణంగా మారుతూ అస్తిత్వపోరాటం చేస్తూనే వున్నాడు. కాంక్రీట్‌ జంగిల్‌గా మారిన హైదరాబాద్‌ నగరంలో సైతం కుమ్మరి వాడలు మట్టివాసనల పరిమళంతో గుబాళిస్తూనే ఉన్నాయి. కుండలు, కూజాలు, పూల కుండీలకు బదులుగా తందూరీ బట్టీలు సారెపై గిర్రున తిరుగుతున్నాయి. అవే వారి బతుకు చక్రానికి బాసటగా నిలుస్తున్నాయి. ఇలాంటి కుమ్మరివాడలు ఊళ్లలో కనుమరుగవుతున్నా ‘మెగాసిటీ‘లో ఇప్పటికీ తమ ఉనికిని చాటుకుంటున్నాయి.

సుదీర్ఘ చరిత్ర కలిగిన హైదరాబాద్‌ సంస్థానంలో కుమ్మరివాడలకు ప్రత్యేక స్థానం వుంది. అప్పట్లో నగర ప్రజలకు అవసరమైన కుండలు, ఇతర పాత్రలు తయారుచేసేందుకు అనేక కుమ్మరివాడలు వెలిశాయి. ఆసిఫ్‌నగర్‌, కార్వాన్‌, లాల్‌దర్వాజ, మలక్‌పేట, గోల్నాకా, అంబర్‌పేట, నారాయణగూడ, పంజాగుట్ట, అమీర్‌పేట, సరూర్‌నగర్‌, చిలుకానగర్‌, ఉప్పల్‌, రామంతపూర్‌, కూకట్‌పల్లి, మల్కాజ్‌గిరి, బాలానగర్‌, చాంద్రాయణగుట్ట, ఘట్‌కేసర్‌, కుషాయిగూడ, రాయదుర్గం, రాజేంద్రనగర్‌ తదితర ప్రాంతాల్లో ఈ కుమ్మరివాడలు కనిపిస్తాయి. ఆనాడు నగరంలో వుండే కుమ్మర్లు సరిపోకపోవడంతో చుట్టుపక్కల జిల్లాలతో పాటు కర్ణాటక, మహారాష్ట్రల నుంచి పిలిపించాల్సి వచ్చిందట. స్వయంగా ప్రభుత్వమే తోడ్పాటు అందించి మరీ పిలిపించిందట. అప్పటినుంచి వీరు కుండలు, పూలకుండీలు, దీపాంతలు, కూజాలు, సాంబ్రాణి పాత్రలు, జాంరాళ్ళు ఇతరత్రా వంట సామాగ్రిని తయారుచేసి విక్రయించేవారు. ఇదే వారి జీవనాధారం. అయితే రాను రాను నగర సంస్కృతి మారడం, ఆధునిక సౌకర్యాలు అందుబాటులోకి రావడంతో నగరజీవి కుండలు కొనటం మానేశాడు. వాటి స్థానంలో వెల్లువలా వచ్చిన ఫ్రిజ్‌లు, వాటర్‌ ఫిల్టర్లు, బిందెలు కుమ్మరిని వెక్కిరించాయి. వేసవికాలంలో మాత్రమే కుండల అమ్మకాలు ఓ మోస్తరుగా వుండటంతో క్రమక్రమంగా కుమ్మరి కుటుంబాలు ఆర్థికంగా చితికిపోయాయి. దీంతో సహజంగానే చాలామంది ఈ కులవృత్తికి స్వస్తి పలికి వేరే పనులు చూసుకోగా, మిగతావారు ఇదే వృత్తిలో కొనసాగుతూ ట్రెండ్‌ను బట్టి తమ ఉత్పత్తులను మార్చుకోసాగారు.

మారిన అభి’రుచి’
నగరవాసుల్లో మారిన అభిరుచి కుమ్మరి కుటుంబాలకు కొత్త దారిని చూపింది. నగరంలోని అనేక హోటళ్లు భోజనప్రియులకు రకరకాల రుచులను పరిచయం చేస్తున్నాయి. వీటిలో ‘తందూరీ’ రుచే వేరు. నూనె లేకుండా కాల్చే తందూరీ రొట్టెతో పనీర్‌ బట్టర్‌ మసాలానో, జింజర్‌ చికెనో నంజుకోవడంలో వున్న మజా దేనిలోనూ వుండదు. అదేవిధంగా కాబాబ్స్‌, టిక్కాలు…ఇలా ఒకటేమిటీ తందూరీ ఐటెమ్స్‌ రుచే వేరు. అందుకే నగరంలో తందూరీకి గిరాకీ బాగా పెరిగింది. రుచికరమైన తందూరీ రోటీ తయారుకావాలంటే తందూరీ బట్టీ తప్పనిసరి. ఫలితంగా కుమ్మరులు కుండలకు స్వస్తిపలికి తందూరీ బట్టీల తయారీలో బిజీగా మారారు. ఆసిఫ్‌నగర్‌లోని కుమ్మరివాడకు వెళ్తే వందలాది తందూరీ బట్టీలు రోడ్లపై కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ సుమారు అరవై కుటుంబాలు వీటినే జీవనాధారంగా చేసుకున్నాయి. నగరశివార్లలో దాబాలు కుప్పలు తెప్పలుగా వెలవడంతోపాటు పలు జిల్లాకేంద్రాలు, పట్టణాల్లో సైతం హోటళ్ల సంఖ్య పెరగడం వీరికి వరంగా మారింది. స్టార్‌ హోటళ్లలో సైతం తందూరీ బట్టీ వుండాల్సిందే. ఇక పెళ్లిళ్లు, ఇతరత్రా ఫంక్షన్లలో కూడా వేడి వేడి తందూరీ రొట్టెలు అక్కడికక్కడే తయారుచేయడం లేటెస్ట్‌ ట్రెండ్‌గా మారింది. దీంతో ఈ రకమైన బట్టీలకు గిరాకీ బాగా పెరిగింది. దీంతో కుమ్మరివాడలన్నీ తందూరీ బట్టీలతో నిండిపోతున్నాయి. ప్రస్తుతం వీరంతా ఇరవై శాతం కుండలు తయారుచేస్తే ఎనభైశాతం బట్టీలనే తయారుచేస్తుండటం గమనార్హం.

ఎలా తయారుచేస్తారు?
తందూరీ బట్టీల తయారీకి బంకమన్నును మాత్రమే వాడతారు. శంషాబాద్‌ మండంలోని పలు గ్రామాలనుంచి ఈ మట్టిని కొనుగోలు చేస్తారు. ఒక లారీ మట్టికి రెండున్నర వేలు చెల్లిస్తామని తయారీదారులు చెబుతున్నారు. లారీ మట్టితో వివిధ సైజుల్లో ఆరువందల నుంచి వెయ్యి బట్టీల దాకా తయారవుతాయి. శంషాబాద్‌తో పాటు రంగారెడ్డి, మెదక్‌ జిల్లాల నుంచి కూడా ఈ మట్టి పలు కుమ్మరివాడలకు వెళ్తుంది. ఈ మట్టిలో నీళ్లు పోసి నానబెట్టి బాగా తొక్కి మెత్తగా చేస్తారు. తర్వాత సారె (చక్రం) మీద మట్టిని పెట్టి తందూరీ బట్టీ ఆకారంలో తయారుచేసి ఎండపెడతారు. బాగా ఎండిన తర్వాత వాటిని ఆములో పెట్టి దానిపై ఎండుగడ్డి, పిడకలు, కట్టెలను పేర్చి, నిప్పంటించి బాగా కాల్చుతారు. ఆము చల్లారిన తర్వాత తందూరీ బట్టీలను బయటకు తీసి జాజు, ఎరుపురంగు పూస్తారు. ఒకరోజు రెండుకు మించి తయారుచేయలేమని కుమ్మరులు చెబుతున్నారు. పెద్ద బట్టీ తయారీకి రెండు రోజుల సమయం తీసుకుంటారు. వీటి తయారీలో కుమ్మరి కుటుంబాలు మొత్తం పాల్గొంటాయి. ఉద్యోగం చేసేవారు, చదువుకునేవారు ఉదయం సాయంత్రం వేళలో ఈ పనులు చేస్తుండగా, మిగతా కుటుంబసభ్యులు రోజంతా బట్టీల తయారీలో పాలుపంచుకుంటారు. మహిళలు వీటిని అమ్మే బాధ్యతను తీసుకుంటారు. నెలకు ఒక్కో కుటుంబం సుమారుగా తొమ్మిది వేల రూపాయల అమ్మకాలు జరుపుతుండగా వీరికి గిట్టేది మాత్రం ఖర్చులుపోను నాలుగైదు వేలకు మించి ఉండటం లేదు.

సైజును బట్టి రేటు
తందూరీ బట్టీల్లో కూడా రకరకాల సైజులుంటాయి. స్టార్‌హోటల్స్‌, దాబాలు, హోటళ్లు తమకున్న స్థలాన్ని బట్టి వివిధ సైజుల్లో ఆర్డర్లు ఇస్తుంటాయి. అందుకే సైజును బట్టి మూడు వందల నుంచి మూడువేల వరకు ఈ బట్టీలు రేటును పలుకుతాయి. ఇక పెళ్లిళ్లు, ఇతరత్రా ఫంక్షన్లకు డిఫరెంట్‌ బట్టీలను తయారుచేస్తుంటారు. ఇనుపడ్రమ్ముల్లో చేసే బట్టీలను ఎక్కడికైనా పట్టుకెళ్లే సౌకర్యం వుంటుంది. ఈ డ్రమ్ముల కింద చక్రాలు ఫిట్‌ చేయడంతో రవాణా సులువవుతుంది. డ్రమ్ముకి, తందూరీ బట్టీకి మధ్య సీసాపెంకులు, ఉప్పు వేయడం వలన వేడి అధికం అవుతుందనికూడా చెపుతారు వాళ్లు.

విదేశాలకు ఎగుమతి
నగరంలో తయారవుతున్న తందూరీ బట్టీలు వివిధ జిల్లాలు, ఇతర ర్రాష్టాలకు కూడా ఎగుమతి అవుతున్నాయి. అంతేగాక దుబాయి, కువైట్‌ వంటి మిడిల్‌ ఈస్ట్‌ దేశాల నుంచి కూడా ఆర్డర్లు రావడం విశేషం. మన రాష్ట్రం విషయానికొస్తే విజయవాడకు ఈ బట్టీలు అధికంగా ఎగుమతి అవుతున్నాయి. నగరంలో పాతికదాకా కుమ్మరివాడలు వుండగా ఒక్క ఆసిఫ్‌నగర్‌దే ఈ బట్టీల తయారీలో అరవైశాతం వాటా. ప్రతీరోజూ ఇక్కడినుంచి ఏదో ఒకచోటికి తందూరీ బట్టీలు ఎగుమతి అవుతూనే వుంటాయి. దానికి తగ్గట్టుగా గడ్డితో చాలా జాగ్రత్తగా ప్యాక్‌ చేస్తారు.

భవిష్యత్తు మాటేమిటి?
భాగ్యనగరం చుట్టుపక్కల భూములకు రెక్కలు వస్తుండటంతో క్రమక్రమంగా కుమ్మరివాడల ఉనికి ప్రమాదంలో పడింది. నగరం నలుదిశలా అనూహ్యంగా వ్యాపించడంతో చెరువులు పూడిపోయాయి. పొలాలు కనుమరుగైపోయాయి. దీంతో వంద కిలోమీటర్ల దూరం వెళ్లి బంకమట్టిని కొనుగోలు చేయాల్సిన దుస్థితి ఏర్పడింది. దీనికి తోడు ఈ కులవృత్తిని స్వీకరించేందుకు యువతరం అనాసక్తిని ప్రదర్శిస్తోంది. తమ తర్వాతి తరం ఈ వృత్తిని కొనసాగించే అవకాశాలు లేవని స్వయంగా కుమ్మరి కులస్థులే చెబుతున్నారు. బట్టీలు పెట్టాలంటే విశాలమైన స్థలం అవసరం. కుంచించుకుపోతున్న కుమ్మరివాడల్లో ఇది పెద్ద సమస్యగా మారుతోంది. అంతేగాక కుండలు కాల్చేందుకు ఉపయోగించే కలప, గడ్డి, పిడకలు కూడా దొరకడం గగనమయ్యింది. అయినా సరే మార్పులను అవగాహన చేసుకున్న కుమ్మరులు మార్కెట్‌ అవసరాలకు అనుగుణంగా కొత్త వస్తువులు తయారుచేస్తూ మట్టి పరిమళాలను నలుదిశలా వ్యాపింపజేస్తూ ముందుకు సాగడం విశేషం.

సైజు ఏదైనా సరే..

కస్టమర్‌కు తందూరీ బట్టీ సైజును బట్టి తయారుచేసి ఇస్తాం. మట్టితోనే చేయాలి కాబట్టి ఎంత సైజులో కావాలన్నా తయారుచేసుకోవచ్చు. నెలకు దాదాపుగా ఇరవై నుంచి యాభై బట్టీల వరకు విక్రయిస్తాం.

-లావణ్య

మట్టితోనే ఇబ్బంది

తందూరీ బట్టీలు, కుండల తయారీకి బంకమట్టి ప్రధాన సమస్యగా మారింది. మట్టి కోసం వంద కిలోమీటర్లదాకా వెళ్లాల్సి వస్తోంది. ఒకప్పుడు వంటలన్నీ కుండలు, అటికెలలో చేసేవారు. కానీ నేడు ఆధునిక వంటపాత్రలు వచ్చాయి. మా కులవృత్తిని నిలుపుకునేందుకు బట్టీల తయారీకి మారాము. వీటి మోజులో పడి కుండలు తయారు చేయడం మానేశారు. నేను ప్రభుత్వ ఉద్యోగం చేసుకుంటూనే ఈ కులవృత్తిని చేస్తున్నాను. ఈతరం పిల్లలకు ఓపిక వుండటం లేదు. భవిష్యత్తులో కుండలు, బట్టీలు దొరకడం కష్టమే.

-సాయిలు, తయారీదారుడు

ఈ వృత్తినే నమ్ముకున్నాం

మా ఇంట్లో చిన్నా, పెద్ద అంతా కలిసి ఈ వృత్తిలోనే వున్నాం. మగవారు కుండలు చేస్తే, మేము వాటిని అమ్ముతుంటాం. తెల్లవారు జామునే పనిలోకి దిగుతాం. కుండలు ఎవరూ కొనడం లేదు. అందుకే బట్టీల తయారీ మొదలెట్టాం. ఇదే మా జీవనాధారం.

-సుశీల

స్థలం కావాలి

కుమ్మరివాడల్లో కుండలు, బట్టీల తయారీకి, కాల్చేందుకు ఇబ్బందులు చాలానే వున్నాయి. ఉన్న స్థలం సరిపోవడం లేదు. కుమ్మరివాడలకు ప్రభుత్వం ఎక్కడైనా స్థలం కేటాయించాలి. లేదంటే వీటి తయారీ మరింత తగ్గే అవకాశం వుంది.

-కిశోర్‌, తయారీదారుడు

-విష్ణుకుమార్‌ జెట్టి, ఆన్‌లైన్‌, మెహిదీపట్నం
-గోస్కి లింగం, ఆన్‌లైన్‌, లంగర్‌హజ్‌
ఫోటోలు: హరి

source : aandhrajyothy 1 jun 2008 sunday special

కుప్ప’కూలి’న రైతు
సేద్యానికి శ్రామికుని కొరత
ఉపాధి పనుల్లో కూలీలు బిజీబిజీ
సంక్షోభంలో అన్నదాతలు కోతకు నోచుకోని పంటలు

వ్యవసాయం సంక్షోభంలో ఉంది. ఉత్పత్తి వ్యయం పెరిగిపోయింది. పండిన పంటలకు గిట్టుబాటు ధరలు దక్కడం లేదు. అన్నదాతల ఆత్మహత్యలు అడ్డూఅదుపూ లేకుండా కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో మరో కొత్త సమస్య రైతన్నల్ని చుట్టుముట్టింది. అదే… కూలీల కొరత!

(ఆన్‌లైన్‌ న్యూస్‌ నెట్‌వర్క్‌) ఒకప్పుడు వ్యవసాయ పనులు ఎప్పుడు మొదలవుతాయా అని ఆత్రంగా ఎదురుచూసే కూలీలు, నేడు పొలంలోకి దిగడానికే ఇష్టపడడం లేదు. భవన నిర్మాణాలు, ఇతరత్రా పనులు పెరగడంతోపాటు జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం పనులు జోరుగా జరుగుతుండడం దీనికి ప్రధాన కారణం. ప్రతి కుటుంబానికీ ఏడాదికి వంద రోజుల పని కల్పించాలనే సదుద్దేశంతో ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన ఉపాధి హామీ పథకం… ఊహించని రీతిలో కూలీల కొరతకు దారితీసి వ్యవసాయాన్ని దెబ్బతీస్తోంది.

కూలీలు ఉపాధి హామీ పనులకే మొగ్గు చూపడంతో రైతులు వ్యవసాయం సాగించలేకపోతున్నారు. కొందరు రైతులు పంటలే వేయకపోగా… మరికొందరు పండిన పంటను కోయకుండా వదిలేసే పరిస్థితి తలెత్తింది. ఇలా కోయకుండా వదిలేసిన కొన్ని పంటలు ఇటీవల అకాల వర్షాలకు నాశనమయ్యాయి. కూలీల కొరత వల్ల పలువురు రైతులు తమ స్తోమతకు మించి సొమ్ము వెచ్చించి కోత యంత్రాలను కొనుగోలుచేసి మరీ వరి కోతలు చేయించారు. దీనివల్ల పశువులకు మేత దొరకని దుస్థితి తలెత్తుతోంది.

ఉపాధి హామీ వల్ల కూలీలకు ఉపాధి, కనీస వేతనం లభించడం హర్షణీయమే. అయితే ఇప్పటికే పీకల్లోతు కష్టాల్లో ఉన్న రైతులు దీనివల్ల దెబ్బతినకుండా తక్షణ చర్యలు తీసుకోవాల్సిన అవసరం కనిపిస్తోంది. వ్యవసాయ పనులు ముమ్మరంగా ఉండే సీజన్‌లో ఉపాధి హామీ పనుల్ని కొన్ని చోట్ల నిలిపివేస్తున్నారు. మరికొన్ని చోట్ల మాత్రం ఈ పనులు యథావిధిగా కొనసాగుతున్నాయి. కొన్నిచోట్లయితే అవసరం లేని, అర్థం లేని పనుల్ని కూడా ఉపాధి హామీ కింద చేయిస్తూ అధికారులు తమ జేబులు నింపుకొంటున్నారు. ఇది రైతులకు అశనిపాతంగా మారుతోంది.

యంత్రాలే గతి
ఉపాధి హామీ పథకంపై రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ‘ఆన్‌లైన్‌’ జరిపిన పరిశీలనలో ఈ పరిస్థితి కొట్టొచ్చినట్టు కనిపించింది. నెల్లూరు జిల్లా కొండాపురం మండలంలో వ్యవసాయ పనులు జరిగే సమయంలో ఉపాధి హామీ పనుల్ని నిర్వహించారు. 100 నుంచి 150 రూపాయలు ఇస్తామన్నా కూలీలు దొరకని పరిస్థితి ఏర్పడడంతో రైతులు వరి కోతలు యంత్రాలతో చేయించాల్సి వచ్చింది. చేతితో పంటను కోస్తే మొక్క కింది భాగం పశుగ్రాసంగా ఉపయోగపడుతుంది. కానీ యంత్రాలతో ఇలాంటి అవకాశం ఉండదు. దీంతో కొండాపురం మండలంలో పశుగ్రాసం కొరత ఏర్పడింది. పశుగ్రాసం లేక రైతులు పశువులను తెగనమ్ముకుంటున్నారు.

ఎడగారు పంటగా ప్రతి ఏడాదీ ఇక్కడి రైతులు పత్తి సాగు చేస్తారు. కానీ ఈ ఏడాది వర్షాలు కురిసి పంట పొలాలు పదునెక్కి పత్తి సాగు చేద్దామనుకున్నా కూలీల కొరతకు, రేట్లకు భయపడి రైతులు సాగు మానేయాల్సి వచ్చింది. తమ ప్రాంతంలో వ్యవసాయ పనులు ముమ్మరంగా ఉన్న సమయంలో అధికారులు ఉపాధి హామీ పనుల్ని నిర్వహించారని, అవి లేని సమయంలో ఉపాధి హామీ పనుల్ని ఆపేశారని, దీనివల్ల అటు రైతులు, ఇటు కూలీలు కూడా నష్టపోయారని రామానుజపురానికి చెందిన రైతు మస్తాన్‌ ఆవేదన వ్యక్తంచేశారు.

అవసరం లేకున్నా…
కర్నూలు జిల్లా హాలహర్వి మండలం జె.హోసల్లి గ్రామంలో అవసరం లేకపోయినా ఉపాధి హామీ పథకం కింద పనులు చేపట్టారు. గుళ్యం పంచాయతీ పరిధిలోకొచ్చే ఈ గ్రామంలోని కూలీలతో గుళ్యం, జె.హోసల్లి వంకల్లో తవ్వకాలు చేయించారు. కూలీలంతా ఆ పనులకెళ్లడంతో వ్యవసాయ పనులకు కూలీల కొరత ఏర్పడింది. ఫలితంగా దాదాపు 200 ఎకరాల్లోని మిరప, వరి, ఉల్లి పంటలు కోతకు నోచుకోక పొలాల్లోనే మగ్గాల్సి వచ్చింది.

గత నెలలో అకాల వర్షాలు కురిసి సదరు పంటలన్నీ కొట్టుకుపోయి గ్రామానికి రూ.కోటి నష్టం వాటిల్లిందని చంద్రశేఖరయ్య, బసవన్నగౌడు అనే రైతులు వాపోయారు. పెద్దకడుబూరు మండల కేంద్రంలోనూ రోజూ 1,100 మంది ఉపాధి పనులకు వెళ్లడంతో వ్యవసాయ పనులకు కూలీలు లభించక పంటను సకాలంలో కోయలేకపోయినట్లు పలువురు రైతులు పేర్కొన్నారు. రోజుకు 80 రూపాయలు ఇస్తామన్నా కూలీలు దొరకడం లేదని వాపోయారు.

యంత్రాల్ని కొని మరీ..
మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా రుద్రారం గ్రామంలో వరి, మొక్కజొన్న, వేరుశనగ పంటలు ఎక్కువగా వేస్తుంటారు. అయితే ఉపాధి హామీ పథకం మొదలైన దగ్గర్నుంచీ కూలీల కొరత రైతుల్ని వేధిస్తోంది. కూలీ అధికంగా ఇస్తామన్నా ఎవరూ దొరకలేదు. ఇతర గ్రామాల నుంచి కూలీల్ని రప్పించి వ్యవసాయ పనులు చేయించుందామన్నా వీలు కాలేదు. దీనితో ఇక్కడి రైతులు మూడు వరి కోత యంత్రాల్ని కొనుగోలు చేసి మరీ కోతలు నిర్వహించారు.

తమ గ్రామంలో ఉపాధి హామీ కింద అవసరమైన పనులు చేపట్టకుండా ఇష్టానుసారంగా పనులు చేయించారని, ఒక్కో చెరువు పనినీ నెలల తరబడి నిర్వహించారని జంగయ్య అనే స్థానిక రైతు వాపోయారు. ఉపాధి పనిలో రోజుకు 88 నుంచి వంద రూపాయల దాకా కూలీలకు గిట్టుబాటు అవుతోందని, తాము అంత సొమ్ము చెల్లించలేకపోతున్నామని అనసూయ అనే మహిళా రైతు ఆవేదన వ్యక్తంచేశారు.

రెండు గంటలతో సరి
నిజామాబాద్‌ జిల్లా కామారెడ్డి మండలం శాబ్దిపూర్‌ గ్రామంలో చెరువులో గుంతలు తవ్వే పనిని ఉపాధి హామీ కింద చేపట్టారు. కేవలం ఇద్దరు కూలీలు చేయగలిగే పనిని 20 మందితో చేయిస్తున్నారు. ఈ 20 మంది కలిసి రెండు గంటల్లోనే గుంతను తవ్వేసి రోజంతా ఆడుతూ, పాడుతూ గడుపుతున్నారు. అధికారులు కూలీలకు 50 రూపాయలు చెల్లించి, మిగతా 50 రూపాయలను దిగమింగుతున్నారు. రెండు గంటల పనికే 50 రూపాయల వస్తున్నాయని కూలీలు సంతోషిస్తుండగా… వ్యవసాయ పనులకు కూలీలు దొరకక రైతుల అలమటిస్తున్నారు. ఇతర గ్రామాల నుంచి అధిక వేతనంతో కూలీలను తెచ్చుకుంటున్నారు.

కోతకు కష్టం
కరీంనగర్‌ జిల్లా గోపాల్‌పూర్‌ పరిధిలోని చింతలచెరువు కట్ట బలంగా ఉన్నప్పటికీ… కట్టను పటిష్ఠం చేసే పనుల్ని ఉపాధి హామీ కింద అధికారులు చేపట్టారు. ఇందుకోసం స్థానికులైన వంద మంది కూలీలను ఉపయోగిస్తున్నారు. దీంతో గ్రామంలో వ్యవవసాయ పనులు మూలన పడ్డాయి. తక్కువ భూమి ఉన్న రైతులు యంత్రంతో కోతలు నిర్వహించుకోలేక, కూలీలు అందుబాటులో లేక ఇబ్బందులకు గురువుతున్నారు. ఈ గ్రామంలో సుమారు 600 ఎకరాల్లో కోతకు వచ్చిన మొక్కజొన్న పంట చేలల్లోనే ఉంది. స్థానిక నేతలు ఈ పరిస్థితిని అధికారుల దృష్టికి తీసుకువచ్చి చెరువు పనుల్ని ఆపించడంతో నాలుగైదు రోజులుగా పంట కోతలు జరుగుతున్నాయి.

రాలిన మిర్చి
ఖమ్మం జిల్లా కుక్కునూరు మండలంలో ఉపాధి హామీ పనుల్లో ఉన్న కూలీలు మిర్చి కోతలకు రాకపోవడంతో చాలావరకూ కాయలు నేల రాలిపోయాయి. అకాల వర్షానికి మిగిలిన కాయలూ పడిపోయాయి. దీంతో రైతుల పరిస్థితి దయనీయంగా మారింది. కుక్కునూరుకు చెందిన రావి సుబ్బయ్య అనే రైతు మూడు ఎకరాల్లో మిర్చి సాగు చేశారు. కేవలం కూలీలు దొరకని కారణంగా సమయానికి మిర్చిని కోయలేక రూ.లక్షకి పైగా నష్టపోయారు. కూలీలు దొరికి ఉంటే ముందే మిర్చి కోసి ఉండేవాడినని, వర్షంతో పంట నష్టపోయేవాడిని కానని ఆయన అన్నారు.

కుక్కునూరు మండలంలో కూలీల కొరత కారణంగానే దాదాపు 500 క్వింటాళ్ల మిర్చిని రైతులు నష్టపోయినట్టు అంచనా. దీని విలువ రూ.20 లక్షలు. ఈ చేదు అనుభవంతో ఒక్క కుక్కునూరులోనే 30 మందికి పైగా రైతులు ఈసారి పంట వేయడం మానేశారు. పట్టణాల్లో పనుల కోసం కూలీలు పల్లెల నుంచి వలస రావడం ఎంతో కాలంగా జరుగుతున్నదే. అయితే ఇటీవల వరంగల్‌ జిల్లాలోని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయ పనులకు కూలీలు దొరకక… రైతులు వరంగల్‌ నగరం నుంచి కూలీల్ని గ్రామాలకు పట్టుకెళ్లడం మారిన పరిస్థితికి నిదర్శనం.

source : aandhrajyothy 5 may 2008

ఆకలి ‘విశ్వ’రూపం
ఆహారకొరత, ధరల మంటతో అల్లాడుతున్న ప్రపంచం
పలుదేశాల్లో ఘర్షణలు, హింసాకాండ
అమెరికా, బ్రిటన్‌లలో బియ్యానికి కటకట
కొనుగోలుపై పరిమితి విధింపు
దుకాణాల ముందు క్యూ కడుతున్న జనం

ఆంధ్రలో ధరల మంటలా? ఇక్కడే కాదు… అమెరికాలోనూ అదే పరిస్థితి. బంగ్లాదేశ్‌లో బియ్యం దొరకడం లేదా? అక్కడే కాదు… బ్రిటన్‌లోనూ అదే దుస్థితి. ఒక రాష్ట్రం కాదు… ఒక దేశం కాదు… ప్రపంచమంతా ఆకలేసి కేకలేస్తోంది. ధరల మంట భూగోళం మొత్తాన్ని వేడెక్కిస్తోంది.

మొన్న ఫిబ్రవరిలో… కామెరూన్‌లో జరిగిన ఘర్షణల్లో 40 మంది మరణించారు. ఏప్రిల్‌లో హైతీలో జరిగిన అల్లర్లలో నలుగురు చనిపోగా 20 మంది గాయపడ్డారు. ఈజిప్టు, ఫిలిప్పీన్స్‌, బంగ్లాదేశ్‌, ఇండొనేసియా, ఐవరీ కోస్ట్‌, మొజాంబిక్‌, సెనెగల్‌, ఉజ్బెకిస్థాన్‌, యెమెన్‌, బొలీవియాల్లో హింసాకాండ చెలరేగింది. వీటన్నింటికీ కారణం… ఆహార ధాన్యాల కొరత, ధరల మంట! చివరికి అమెరికా, బ్రిటన్‌లనూ ఆహార సంక్షోభం కుదిపేస్తోంది. అమెరికాలో బియ్యం, గోధుమపిండి కోసం దుకాణాల ముందు జనం బారులు తీరుతున్నారు. కొరత భయంతో దొరికినకాడికి కొనుగోల్లు చేస్తున్నారు.

అమెరికాలో అనేక స్టోర్స్‌లో బియ్యం దొరకడం లేదు. గత వారం రోజులుగా ఇదే పరిస్థితి. వాల్‌మార్ట్‌ వారి సామ్స్‌ క్లబ్‌, కాస్ట్‌కో వంటి గొలుసు దుకాణాలు ఆహార ధాన్యాల కొనుగోళ్లపై పరిమితులు విధించాయి. తలకు ఇన్ని కిలోల కంటే ఎక్కువ అమ్మేది లేదని ప్రకటించాయి. బ్రిటన్‌లోనూ చాలా దుకాణాలవారు తలకు పది కిలోలకు మించి బియ్యం అమ్మడం లేదు. బియ్యం కొరత కారణంగా అనేక హోటళ్లు భారతీయ భోజనం ధరను భారీగా పెంచేశాయి.

అమెరికాలో ఆసియావాసులు… మరీ ముఖ్యంగా భారత్‌, పాకిస్థాన్‌, బంగ్లాదేశ్‌ల నుంచి వెళ్లినవారు పెరిగిన ధరలతో తల్లడిల్లిపోతున్నారు. ఐటీలో మాంద్యం కారణంగా ఉద్యోగాలు లేకుండా ఖాళీగా ఉన్నవారు, చిన్నా చితకా ఉద్యోగాలు చేస్తున్నవారు రెండు పూటలా భోజనానికి ఇబ్బంది పడే పరిస్థితి నెలకొంది. గత రెండు నెలల్లోనే అమెరికాలో బియ్యం, గోధుమపిండి ధరలు రెట్టింపైనట్టుగా చెబుతున్నారు.

ఆసియాలో అత్యంత సంపన్న దేశం జపాన్‌లోనూ అదే దృశ్యం. 1990ల్లో ఆహార కొరత కారణంగా 30 లక్షల మంది ప్రాణాలు కోల్పోయిన ఉత్తర కొరియాలో ఇప్పుడు మళ్లీ ప్రమాద ఘంటికలు మోగుతున్నాయని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ప్రపంచంలో అన్ని సమస్యల కంటే ఇప్పుడు ఆహార ఉత్పత్తుల కొరత, మండిపోతున్న ధరలే ప్రధాన సమస్య అని ఐక్యరాజ్య సమితి ప్రకటన చేసింది. గత మూడేళ్లలో ఆహార ధాన్యాల ధరలు విపరీతంగా పెరగడంతో వివిధ దేశాల్లోని పది కోట్ల మంది పేద ప్రజలు పెను ప్రమాదంలో చిక్కుకున్నారని ప్రపంచ బ్యాంకు వెల్లడించింది.

రానున్నది గడ్డుకాలం
ప్రపంచాన్ని కుదిపేస్తున్న ఈ ఆహార సంక్షోభం తాత్కాలికమేనని విధాన నిర్ణేతలు సముదాయించే ప్రయత్నం చేస్తున్నప్పటికీ నిపుణుల అభిప్రాయం మరో విధంగా ఉంది. దీని పర్యవసానాలు తీవ్రంగా ఉంటాయని, ఆర్థిక సంక్షోభం కంటే ఈ ఆహార సంక్షోభం మరింత ప్రమాదకరమని వారు చెబుతున్నారు. ప్రపంచబ్యాంకు లెక్కల ప్రకారమే తిండిగింజల కొరతతో ఇప్పటికే 33 దేశాల్లో సామాజిక కల్లోలం మొదలైంది. ఈ పరిస్థితిని చక్కదిద్దకపోతే టెర్రరిజం బుసలు కొట్టే ప్రమాదం ఉందని సామాజికవేత్తలు పేర్కొంటున్నారు. ఈ భయాలు అమెరికాలోనూ కనిపిస్తున్నాయి.

ఎందుకీ పరిస్థితి?
ఆస్ట్రేలియాలో కరువు కారణంగా గోధుమ కొరత ప్రపంచాన్ని కుదిపేసింది. మరి కొన్ని దేశాల్లో అతివృష్టి లేదా అనావృష్టి వల్ల వరి దిగుబడి తగ్గింది. దీంతో వరి, గోధుమ ప్రధాన ఆహారమైన దేశాలు దిగుమతులపై ఆధారపడక తప్పని పరిస్థితి. అసాధారణ డిమాండ్‌కారణంగా అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లో బియ్యం ధర ఏకంగా టన్నుకు 1000 డాలర్లను తాకింది. ఆకర్షణీయమైన ఈ రేట్లను చూసి చైనా, బ్రెజిల్‌, ఈజిప్ట్‌, భారత్‌ వంటి దేశాల నుంచి వ్యాపారులు పెద్దఎత్తున ఎగుమతులకు దిగడంతో ఆయా దేశాల్లో కూడా ధరలపై ఒత్తిడి మొదలైంది.

ఆయా దేశాల ప్రభుత్వాలు పరిస్థితిని గమనించి ఎగుమతులను నిషేధించడంతో అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లో పరిస్థితి మరింత విషమించింది. ఆహార అవసరాలకు ప్రధానంగా దిగుమతులపైనే ఆధారపడే ఫిలిప్పీన్స్‌ ఇప్పుడు అమెరికా నుంచి భారీగా కొనుగోళ్లు చేస్తోంది. దీనివల్ల అమెరికా మార్కెట్‌లో కొరత ఏర్పడుతోంది. దాని ప్రభావం కెనడాపై కనిపిస్తోంది. ఇదంతా ఒక విషవలయం. కరవు, ఎగుమతులపై కొన్ని దేశాలు విధించిన నిషేధం, ఆహార ఉత్పత్తుల సరఫరాలో అనిశ్చితి… ప్రస్తుత సంక్షోభానికి కారణాలు. మరోవైపు సంపన్న దేశాలు, లేదా గత పదేళ్ల కాలంలో సంపన్నతను సంతరించుకున్న దేశాల్లో మాంసాహార వినియోగం బాగా పెరిగింది.

ఈ దేశాల్లో పేదల కంచంలోని తిండి గింజలు పశువుల మేత కోసం తరలిపోతున్నాయి. మరోవైపు జీవ ఇంధనాల జోరు వల్ల ఆహార పంటలు దెబ్బతింటున్నాయి. ప్రపంచదేశాలు కలసికట్టుగా ఎన్ని చర్యలు తీసుకున్నా, ఇంధనం ధరల్లో పెరుగుదలను నిరోధించకుండా ఆహార ఉత్పత్తుల ధరలకు కళ్లెం వేయడం అసాధ్యమని నిపుణులు చెబుతున్నారు. ప్రస్తుత సంక్షోభానికి మూలం ఇంధన ధరల్లోనే ఉందని వారు అభిప్రాయపడుతున్నారు.

అంగట్లో అన్నీ ఉన్నా…
ప్రపంచంలో బియ్యాన్ని, గోధుమలను అత్యధికంగా పండించే రెండో అతి పెద్ద దేశం భారత్‌! ఇలాంటి దేశం కూడా ప్రస్తుత ఆహార సంక్షోభంలో కూరుకుపోతుండడం విశేషం. ఉత్తరాదిలో గోధుమలు, దక్షిణాదిలో బియ్యం ధరలు భగభగ మండిపోతున్నాయి. అన్నపూర్ణ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనూ మేలిరకం బియ్యం కిలో పాతిక రూపాయలను దాటింది. నిజానికి రాష్ట్రంలో లెవీ బియ్యం పోను, ఓపెన్‌ మార్కెట్‌లోకి వచ్చే బియ్యం స్థానిక వినియోగం కంటే చాలా ఎక్కువ. అయితే ఈ మొత్తం బియ్యాన్ని మిల్లర్లు, ట్రేడర్లు రాష్ట్ర సరిహద్దులు దాటిస్తున్న కారణంగా కొరత ఏర్పడుతోంది.

రెండు రూపాయల కిలో బియ్యం వంటి చర్యలు తాత్కాలిక ఉపశమన చర్యలేనని, రానున్న రోజుల్లో పేదల పరిస్థితి మరింత దుర్భరంగా మారే ప్రమాదం ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఈ పరిస్థితుల్లో యుద్ధ ప్రాతిపదికన 50 లక్షల టన్నుల ధాన్యం నిల్వల కోసం భారత ప్రభుత్వం సన్నాహాలు ప్రారంభించింది. భారత్‌ ఇలాంటి నిర్ణయం తీసుకోవడం ఇదే మొదటి సారి. వ్యూహాత్మకంగా 50 లక్షల టన్నుల ధాన్యాన్ని అత్యవసర పరిస్థితుల్లో వినియోగించడానికి వీలుగా నిల్వచేయాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించినట్లు సమాచారం.

తక్షణం స్పందించాలి
ఆకలి, పెరుగుతున్న ఆహార ఉత్పత్తుల ధరల నియంత్రణకు యుద్ధప్రాతిపదికన చర్యలు తీసుకోవాలని ప్రపంచబ్యాంకు అధ్యక్షుడు రాబర్ట్‌ జొలిక్‌ చెబుతున్నారు. ఆకలి కేకలు వినవస్తున్న ఆఫ్రికా దేశాలకు ఆర్థిక సాయాన్ని పెంచాలని సూచిస్తున్నారు. అందుబాటులో ఉన్న ఆహార నిల్వలను జాగ్రత్తగా పంపిణీ చేయడానికి వీలుగా ఫుడ్‌ కూపన్స్‌ పంపిణీ చేయాలని సలహా ఇస్తున్నారు. ఆహార ఉత్పత్తుల కొరత కంటే కూడా ధరలే ఎక్కువగా కలవరపెడుతున్నాయని అంతర్జాతీయ సంస్థలు విశ్లేషిస్తున్నాయి.

ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలోనూ లేదు
ఏప్రిల్‌ 24వ తేదీ… సమయం ఉదయం 10 గంటలు… అది అమెరికాలోని శాన్‌ఫ్రాన్సిస్కో నగరం… అక్కడి కాస్ట్‌కో స్టోర్‌ ముందు జనం బారులు తీరి ఉన్నారు… స్టోర్‌ తెరిచారు… కొద్ది గంటలు కూడా గడవలేదు… అప్పుడే బియ్యం స్టాక్‌ మొత్తం అయిపోయింది. బియ్యం ధరలు మరింత పెరుగుతాయనే భయంతో జనం దొరికినంత బియ్యం కొనుక్కుని వెళ్లారు. అమెరికాలో స్టోర్‌ కీపర్స్‌కు ఇది పూర్తిగా కొత్త అనుభవం. అక్కడి స్టోర్‌ కీపర్లు ఇప్పుడు బియ్యం కొనుగోళ్లపై రేషనింగ్‌ విధించడం వినియోగదారులకు కూడా కొత్త అనుభవం. మొదటి, రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయాల్లో కూడా ఆహార ధాన్యాలపై అమెరికాలో ఇలా రేషనింగ్‌ విధించలేదు.

source : aandhrajyothy 29 april 2008