రాజోళిలో ఇప్పుడు మగ్గాల శబ్దాలు ఆగిపోయాయి. నేతన్నల హృదయాలు పగిలిపోయాయి. ప్రపంచానికి బట్టలందించే నేతన్నలు నేడు దాతలందించిన పాత బట్టలు మూటల్లో వెతుక్కొని కొలతలు చేసుకొని వేసుకుంటున్నారు. ఎవరేమైనా బయటి నుంచి ఏదైనా ఇస్తారేమోనని రచ్చకట్ట దగ్గర వచ్చిపోయే వాహనాల వెంబడి ఆశగా ఎదురు చూస్తూ రోజులు గడుపుతున్నారు.

పాలమూరు జిల్లాలో చేనేతకు పెట్టింది పేరు గద్వాల చీరలు, అలాగే నారాయణపేట చీరలు. ఈ రెండు ప్రాంతాలకు జిల్లాలోని ఇతర ప్రాంతాలలో దాదాపు 50 కిలోమీటర్ల పరిధిలో ఈ చీరలను నేస్తున్న గ్రామాలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఈ నేత పనిని ఈ జిల్లాలో పద్మశాలి, కుర్ణిసాలి, పట్టు సాలీలు అలాగే ఇతర కూలీలైన కత్రిలు, ముస్లింలు చేస్తున్నారు. ఈ గద్వాల చేనేత క్లస్టర్‌లో చేనేతకు ప్రాముఖ్యమున్న గ్రామం రాజోళి. తుంగభద్ర నది తీరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం దాదాపు 50 శాతంపైగా కుటుంబాలు చేనేతపై జీవిస్తున్నాయి. గత పదిహేనేళ్ల క్రితం వరకు కాటన్‌ దుప్పట్లు, లుంగీలు, తువ్వా లు, పంచెలకు పెట్టింది పేరు. ‘రాజోళి బట్టలు’ అనే బ్రాండ్‌ పేరుతో వీరి వ్యాపారం సాగుతుండేది.

కాని మారుతున్న కాలంతో పాటు నేత బట్టకు ఉన్న డిమాండ్‌ పడిపోవడం వల్ల వీరు గద్వాల్‌ పట్టు చీరలు నేయడం మొదలుపెట్టారు. అదృష్టం బాగుండి మార్కెట్‌ ఉండడం వల్ల వీళ్ళంతా ఈ నేత పనిచేస్తూ జీవనం సాఫీగా సాగిస్తుండే వారు. గత 5-6 సంవత్సరాల నుంచి వారి పిల్లలను పై చదువులకు పంపిస్తున్నారు. జీవితం కంకర రోడ్డుపై వెళుతున్న ఎడ్ల బండిలాగా సాగుతుండేది. దసరా సరదాగా ఉన్నంతలో పండగ చేసుకున్న సంతోషాన్ని, భవిష్యత్తు కలలను గంగమ్మ ఒక్క పెట్టున ఉప్పొంగి కళ్ళ ముందే గ్రామాన్ని నీట ముంచింది.

బతుకులను ప్రశ్నార్థకంగా మార్చింది. తుంగభద్ర నది పొంగి పొర్లింది. సంకేసు ల డ్యాం నిండి గేట్లు తెరుచుకోలేక హోస్పే ట్‌ నుంచి వచ్చిన వరద నీరు బయటికి పంపలేక నిర్దాక్షిణ్యంగా తన ఒడిలో సేద తీరుతున్న రాజోళి గ్రామాన్ని క్షమించండంటూ ముంచెత్తేసింది. ప్రాణ నష్టం అంతగా లేకున్నా డ్యాం తెగి ఊరుమీద పడ్డ తుంగభద్ర తన మన పేద ధనిక వర్గ వర్ణ కుల విభేదాలు లేకుండా అందరిని సమానంగా చూసింది. ఫలితం గూడు చెదిరింది. మగ్గం విరిగింది. ఆధారమైన దారం తెగింది. భవిష్యత్తు ఆగమ్య గోచరంగా మారింది.

నిన్నటి వరకు బతుకు జీవుడా అన్న చందాన ఉన్న జీవితాలు నేడు కకావికలమై గుట్టకొకరు, గట్టుకొకరు, చెట్టు నీడ కొకరు అందిన సామాన్లు తీసుకొని బయలు దేరారు. రాజోళిలో ఇప్పుడు మగ్గాల శబ్దాలు ఆగిపోయాయి. నేతన్నల హృదయాలు పగిలిపోయాయి. ప్రపంచానికి బట్టలందించే నేతన్నలు నేడు దాతలందించిన పాత బట్ట లు మూటల్లో వెతుక్కొని కొలతలు చేసుకొని వేసుకుంటున్నారు. ఎవరేమైనా బయటి నుంచి ఏదైనా ఇస్తారేమోనని రచ్చకట్ట దగ్గర వచ్చిపోయే వాహనాల వెంబడి ఆశగా ఎదురు చూస్తూ రోజులు గడుపుతున్నారు.

ఇంటి పరిస్థితి చూస్తే పగిలిపోతుంది. జీవనం అందించిన మగ్గం నిర్జీవంగా బురదలో కూరుకొనిపోయింది. కూలిన మిద్దెలు కాలిన కడుపులు కళ్ళలో సుళ్లు తిరుగుతున్న నీళ్లు ఇవన్ని చూసి చూసి మన సు నిబ్బరపరుచుకున్నారు. ఇప్పుడిప్పుడే తేరుకుంటున్నారు. అటు ఇటు తిరుగుతున్నారు. చాలా మంది వస్తున్నారు. వారికి తోచిన సహాయం ఇచ్చి వెళుతున్నారు. ఊరు జాతరను తలపిస్తుంది. జాతర వెనుక నరక యాతన దాగి ఉంది. ఈ గ్రామంలో దాదాపు 1200 పైచిలుకు కుటుంబాలు నేతపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. వీరి సంవత్సర ఆదాయము 36 వేల నుంచి 40 వేల రూపాయలు సిల్క్‌ నేసే వారికి, 24 వేల నుంచి 30 వేల రూపాయల వర కు కాటన్‌ నేసే వారికి వస్తుండే ది.

ఒక ఇంట్లో ఇద్దరు భార్య, భర్త కష్టపడితే ఒక మగ్గానికి వచ్చే ఆదాయం. వీరికి ఇదే జీవనోపాధి. అన్ని చోట్ల ఉన్నట్టు వీరికి ఇది ఒక్కటే జీవనోపాధి. వ్యవసాయం కాని ఇతర ఉపాధి మార్గాలు శూన్యం అని చెప్పవచ్చు. దీనికి తోడు వీరికి పెట్టుబడి, మార్కెట్‌ ఒక పెద్ద సమస్యలు. ఈ సమస్యలను అదునుగా చేసుకుని వీరిలో నుంచే కొంత ఆర్థిక పరిస్థితి మెరుగ్గా ఉన్న వ్యక్తులు మధ్య వర్తులుగా మారి కొంత మందికి మాల్‌ ఇచ్చి నేయించుకుంటారు. ఈ మధ్య వ్యక్తుల్లో రెండు రకాలు. కొంత మంది నేరుగా మార్కెట్‌ చేస్తే ఇంకొందరు హోల్‌సేల్‌కు షాపులకు అందిస్తుంటారు.

నేత కార్మికులను చూస్తే కొంత వారి సొంత మగ్గాలు ఉండి షావుకారితో మాల్‌ తెచ్చుకొని అతనికే ఇవ్వడం దానికి అతనికి చీరకు కొంత ముట్ట చెబుతుంటారు. రెండవ రకం మగ్గాలు వారి సొంతం కావు ఎవరైతే మధ్యవర్తి ఉంటా రో అతనే మగ్గాలు పెట్టి కూలి నేతన్నతో నేయిస్తుంటారు. అంటే కూలి నేతన్న. మూడవ రకం నేతన్న మగ్గం. మాల్‌ సొంతంగా ఉండి నేరు గా షాప్‌కు గాని లేదా మధ్యవర్తికి గాని ఇస్తుంటారు. వీరు కొంచెం మేలుగా జీవిస్తుంటారు. వీరిలో ఉన్న నైపుణ్యాలను పెట్టుబడిని బట్టి వారు పై నాలుగు రకాలుగా విడగొట్టవచ్చు.

ఒకటి కూలి నేతన్న. రెండు మధ్యవర్తులకు నేసే వారు. మూడవిది సొంతంగా చేసేవారు. నాలుగు మాస్టర్‌ వీవర్స్‌ (వ్యాపారం చేసేవారు). వరద తాకిడికి కూలిన మగ్గాల సంఖ్య దాదాపు 2000లకు పై చిలుకే ఉంటుంది. జిల్లా నుంచి అధికారులు గ్రామానికి వెళ్ళి దాదా పు 13 కోట్ల రూపాయల నష్టంగా అంచనా వేశారు. ఇందులో మగ్గా లు, వాటిపై ఉన్న మాల్‌ (12 నుంచి 15 వేల రూపాయలు మగ్గానికి, 9నుంచి 10 వేల రూపాయలు మాల్‌కు) సహకార సంఘంలో ఉన్న సరుకులు కలిపి అంచనా వేయడం జరిగింది. తాత్కాలికంగా రకరకాల రిలీఫ్‌ మెటీరియల్‌తో ఆదుకోవడం జరుగుతుంది. దీంతో పాటు దీర్ఘకాలికంగా శాశ్వతమైన నష్ట నివారణ చర్యలు చేపట్టాల్సిన అవసరముంది.

రాజోళి నేతన్నలు ఇప్పుడు సర్వస్వం కోల్పోయారు. ఇల్లు కట్టుకోవడానికి చాలా సమయం పట్టవచ్చు. కాబట్టి ప్రస్తుతానికి తాత్కాలిక షెడ్లు కల్పించి మగ్గాలు వాటిపైకి మాల్‌ అందిస్తే నేత వేసుకొంటారు. శాశ్వతమైన పునరావాసం వైపు వారిని తీసుకెళ్ళవచ్చు. ప్రభుత్వం వీరిని ఆదుకోవడానికి యుద్ధప్రాతిపదికన వీరికి తాత్కాలిక షెడ్లు కల్పిస్తూ మగ్గాలు ఇవ్వాలి. మగ్గాలపై మాల్‌ కొనుగోలు కు రుణసదుపాయం కల్పించడం, వీరికి కనీ సం మూడు నెలలకు సరిపడే రేషన్‌ ఇవ్వాలి. శాశ్వత ప్రణాళికలో భాగంగా ఇల్లు, వర్క్‌ షెడ్‌ నిర్మాణం చేపట్టాలి. చేనేతపై పని చేస్తున్న ఇతర సంస్థలతో కలిసి సంపూర్ణమైన శాశ్వత పునరావాసం, జీవనోపాదులను మెరుగుపరిచే ప్రణాళికలు తయారు చేయడం.ప్రభుత్వం/ఇతర సంస్థలు రాజోళి చేనేతకు విస్తృత ప్రచారం కల్పించడం.

రకరకాలైన ప్రభుత్వ/ప్రైవేట్‌ సంస్థలు స్వచ్ఛంద సంస్థలు సమన్వయం చేసుకొని సంపూర్ణ ప్రణాళిక ఎవరెవరు ఏం సహాయం చేయగలరన్నది జిల్లా స్థాయిలో నిర్ణయం తీసుకోవాలి. ‘మూలుగుతున్న నక్కపై తాటికాయ పడ్డట్టు’ దీన స్థితుల్లో ఉన్న నేతన్నలు వరదలలో మునిగి ఉన్నారు. అందరు వారి శాశ్వత పరిష్కారాల గురించి ఆలోచించి ప్రజల సహకారంతో ప్రణాళికలు అమ లు చేస్తే కనీసం పూర్వ స్థితికి తీసుకొని రావచ్చు. ఇప్పుడున్న శాస్త్ర సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించుకొని వాటిని కావల్సిన స్థాయిలో వాడుకొని కొత్త జీవితాన్ని ప్రారంభించడానికి అందరం సహకరిద్దాం.

-వి. మురళీధర్‌
ఫ్రెండ్స్‌ ఆఫ్‌ పాలమూరు

source : aandhrajyothy, 29 Oct 2009

Displaced by floods, rajoli villagers fight for survival
90 % of 500-odd houses in Rajoli had collapsed,
Rajoli suffered a huge loss on account of damage to weavers’ units
Rahul
RAJOLI (Mahabubnagar dt.): Hundreds of poor families are literally on the road in this tiny village as they have pitched tents made of sarees after their houses collapsed following the floods ten days ago.

A bumpy drive to Rajoli from Shantinagar on a gravel topped road over 10 kms also saw a number of homeless

The aftermath: Villagers of Rajoli in Mahabubnagar district scrambling for relief material. – Photo P.V. SIVAKUMAR

 families moving out from the former with their belongings in bullock carts and packed auto-rickshaws and tractors. A large number of others were sitting by the roadside helplessly while children greeted every passing vehicle with outstretched hands, seeking alms.

People both at the camp where the tents have come up and elsewhere on the road are being provided food and water by voluntary agencies but they are directly exposed to sun as the sarees which they have stuck out to sticks to take cover hardly offer them any relief. The camp mostly comprises Scheduled Caste people from Rajoli and Thummanapalle villages which were submerged by the water of Tungabhadra river, less than half-a-kilometre away.
The water entered the villages after ripping open the earthen bund of Sunkesula barrage for nearly a kilometre.

There is chaos in Rajoli whenever vehicles drive into the village to drop food, clothes and water packets. There is a mad rush of people who try to snatch the packets from the hands of delivery boys. The crew of a mini-bus despatched by an organisation had a tough time in preventing the crowd from entering the vehicle on Monday. The problems of those who drove in an open-topped van with the food material shortly afterwards was worse.

The debris of houses that collapsed stare visitors to Rajoli where destruction to property is the highest in the district. Every other house was found falling here. The District Superintending Engineer of Housing Suresh told The Hindu that ninety per cent of the 500-odd houses in the village had collapsed. Only pucca houses stood up to the flooding while all the houses with mud and mortar were razed to ground. The village which is popular for handloom weaving also suffered a huge loss on account of damage to weavers’ units.

A stream ahead of the village is the source of water for people living in pucca houses to wash their clothes and utensils.
Source : The Hindu, 14 Oct 2009

Old Clothes And Plentiful Of Rice, That’s All In The Name Of Relief

TIMES NEWS NETWORK

Hyderabad: Has the devastating floods in the state not moved its citizenry enough to come out and contribute its best for relief work ? If similar disasters in other parts of the country stirred people and industry players into action, working towards rebuilding what is lost, the flood-ravaged parts of Andhra Pradesh are getting just about old clothes and lots of rice. The generous donations to relief funds or concrete relief activities such as taking a team of volunteers to clear the waist-deep slush are conspicuously missing in this non-governmental disaster management.

While countless NGOs have jumped into the fray of relief activity, the direction they have taken is only adding chaos to confusion. Donations of money are hard to come by with social workers like V B J Chelikani Rao, who undertook flood relief activity in the city, pointing out that “people are willing to buy and send relief material but not willing to donate money’’. The little the NGOs are collecting is spent in buying stuff that they assume is needed by flood victims. “No medicines have been supplied to those in urgent need of it and people are instead being given kgs of foodgrain everyday, which is already in surplus,’’ says Zahid Qadri, secretary, AP relief coordination committee that is working in Kurnool and Mahbubnagar districts.

It is a different story that even Qadri’s initiative too revolves around food and clothes and not medicines or volunteers to clean up the mess since they have just not received any funds from a rather insensitive set of people who felt their goodwill act was limited to donating old clothes. Qadri lists out what all people need right now, which includes public toilets but says they are cash strapped to take up such relief work. “People are defecating on the streets now and there is an urgent need for these toilets but corporates, who can play a major role, are yet to wake up to the magnitude of the loss,’’ he says.

A severe crunch of helping hands from the various civil society groups, has left locals with no choice but to spend close to 14 hours everyday, cleaning their houses. “The old town of Kurnool is submerged in slush and garbage. What is needed is more people to clean the area, so that relief material can reach them,” said a volunteer.
Locals in flood hit areas say most of these relief operations have only added to chaos as most NGOs are completely clueless about the requirements of the victims, clearly reflected in the garbage bins overflowing with food. What is worse is that just about a fraction of the flood-hit are receiving any relief, with those in the interior villages completely cut off.

Locals of Mahbubnagar say that more than 50 per cent of the relief is not reaching them. “Altogether there are about 400 villages that have been hit in the three districts. But almost 80-90 per cent of the relief material is being sent to Kurnool and some villages on the way, which comprises only 20 per cent of the total population affected by the floods,” says Mazhar Hussein, executive director, COVA. Even in Kurnool it is only the urban crowd that is eventually receiving some part of the relief.

What has also added to the commotion is the lack of organisation. Volunteers from the field say that most NGOs do not have local networks and, hence, are unable to reach the victims. While prominent, accessible areas of towns are receiving some relief, the rural population is not. “NGOs are just sending the items in trucks with a few people to distribute them. None of them have volunteers going and inspecting the areas and trying to find out what is needed where. As a result only a small percentage of victims are benefiting from them,” said M Subhash Chandra of Centre for Action Research and People’s Development, that is working for flood victims in Mahabubnagar.
Relief, in some cases, is even adding to health concerns. “One part of Kurnool was sent borewell water packed in sachets. Close to 60 people fell ill after drinking that water,” said Mujeeb Khan from the NGO, Bhumi. He said that such situations were a result of certain NGOs jumping into the relief act without any prior experience of tackling such largescale calamities.

MESSY AFTERMATH: A flood victim looks at a pile of damaged articles in front of her house in Alampur
source : Times of India, 13 Oct 2009

  ——————————————————————————————————-Contact for details / assistance :

M.Subhash Chandra

Centre for Action Research and People’s Development (CARPED)

Tel : 09246294565, Email : carpedindia@gmail.com www.carped.org

Donations can be sent to

Centre for Action Research and People’s Development (CARPED)

1017 2619 90 Central Bank of India (local funds)
1017 3084 75 Central Bank of India (local funds)
1017 2620 08 Central Bank of India (Foreign contribution)
Kalyan Nagar branch, Hyderabad

Village is renowned for its handloom products
S.Venugopal
RAJOLI (Mahabubnagar district): The unprecedented flood has taken the sheen out of this village located on the banks of Tungabhadra river.

A rich village with about 40,000 population, Rajoli is acclaimed for its handloom products which are in good demand. The flood that ravaged the village on October 1 has, however, shattered the lives of the weavers who lost their looms as well as houses.

In ruins: A completely damaged weaving workshop at Rajoli village in Mahabubnagar district due to the recent floods

Only 10 per cent of the 4,000 odd dwellings withstood the destruction unleashed by Tungabhadra, which was on spate. With the houses and looms that brought them repute within the country and abroad shattered by the river’s fury, the village now appears a dumpyard of dead bodies of cattle, pigs and dogs with slush left by the receding water still continuing to obstruct free walk of the streets.

Thukaram, one of the three MPTC members from the village and a proud owner of 70 looms, lost all his equipment as well as stock worth Rs. 70 lakh. And, the story of dozens of others is no different. “With all the property and belongings lost, there is no scope for us to survive,” said Rumala Rukmini, a handloom weaver who lost her eight looms and house.

Even as the reality is yet to dawn on many, residents are leaving to take shelter in their relatives’ houses in other towns and villages.

“We have lost our house as well as property. How can we live here in such circumstances?” lamented Netha Venkatesh (40).

Vaddepally ZPTC member Srinivasulu wanted the authorities concerned to keep the disaster in view and ensure that the entire village was relocated to a higher altitude where the residents were not affected in the event of such calamities.
source: The Hindu, 7 Oct 2009

Preeti Singh / CNN-IBN

Mehboobnagar: The weavers of Rajouli village in Mehboobnagar, known for the beautiful Gadwal saris, have been hit hard by the floods in Andhra Pradesh.

The saris, raw material and the looms all have been washed away in the floods and they have been left with no belongings. For 40 years, Manikyam’s life revolved around his loom. Each Gadwal sari he wove sold for Rs 7,000. But at the age of 65, he is on the streets with his loom broken and his priceless saris ruined by flood waters. He says he is too old to start afresh. “I have been working for 40 years. But at this age where do I go and start all over again,” says Manikyam.

Another weaver Kapsiamma’s house was one of the few to withstand the deluge but her two looms have been destroyed. She took a loan to buy books and clothes for her two school going children. But now she is left with just the clothes on her back. She is leaving the village as everyone has already gone but she does not know where to find refuge. “There is nothing left at home. Everything destroyed. All our food is washed away. There is nothing to eat,” she says. Rajoli sourced raw material from all parts of Andhra Pradesh. But all the threads and zari borders now unusable. With looms destroyed and nowhere to stay the weavers are moving to the neighbouring town. But that means setting up mills again, for which there is no money.

Popularly known as the weavers’ town the irony is that now the villagers of Rajoli have no clothes or food left to fend for themselves. In fact with hundreds of looms being washed away in flood waters, old weavers like Manikyam have to come out on the streets with whatever is left of their belongings and are praying that the state government come to their rescue to help them keep their tradition of weaving alive.

Source :  CNN – IBN, 6 Oct 2009

పునరావాసంలో గిరిజన వ్యథలు
- మేకల రవికుమార్‌
పోలవరం ప్రాజెక్టుకు సుప్రీంకోర్టు వన్యప్రాణి అనుమతి మంజూరు చేసింది. జలసంఘం నుంచి ప్రణాళిక సంఘం దాకా అన్ని శాఖలతో మమ అనిపిస్తున్నారు. కేంద్ర గిరిజనశాఖ పునరావాసం కూడా బాగుందని తేల్చేసింది. కానీ అసలు మన్యంలో జరుగుతున్నదేమిటి, పునరావాసం పేరు చెప్పి చేస్తున్నదేమిటి. గిరిజనుల జీవితాలను నడిసంద్రంలో నావలా చేస్తున్నదెవరు?
‘మబ్బుల్లో నీటిని చూపి ముంత ఒలకబోసుకోవడం…’ అనే సామెత పోలవరం విషయంలో అక్షరాలా నిజమైంది. ప్రభుత్వం ప్రాజెక్టును చూపి గిరిజనుల జీవితాలను ధారపోస్తోంది. వారి ప్రశాంతతను, భవిష్యత్తును, ఆర్థిక స్థితిగతులను మొత్తంగా వారి జీవితాలనే నీటిపాలు చేస్తోంది. ‘పోలవరం ప్రాజెక్టు పూర్తయితే దేశంలోని అయిదు అతిపెద్ద ప్రాజెక్టుల్లో ఒకటవుతుంది. 7.20 లక్షల ఎకరాల భూమికి జీవిక అవుతుంది. లక్షల మంది ప్రజలకు జీవనాధారమవుతుంది. విశాఖ వంటి నగరాలకు జీవధార అవుతుంది. నదుల అనుసంధానమనే మహాయజ్ఞానికి ఆది అవుతుంది’… ఇదీ కాగితాలపై ప్రభుత్వం చూపుతున్న భవిష్యత్తు చిత్రం. గోదావరి కాన్వాస్‌పై గీస్తున్న అందమైన ఊహ. ఈ మహా సంకల్పం అభినందించదగ్గదే. కానీ ఇది అవినీతికి ప్రతిరూపంగా మారితే, కచ్చితమైన ప్రణాళికలేని ప్రహసనంగా మారితే… ముఖ్యంగా వేలమంది ప్రజల భవిష్యత్తుకు గొడ్డలి పెట్టులా మారితే దాన్నేమనాలి? ప్రస్తుతం పోలవరం ప్రాజెక్టు పరిధిలో అదే జరుగుతోంది. ఇందులో అమాయకులైన గిరిజనులు సమిధలవుతున్నారు.

గోడు పట్టని ప్రభుత్వం
పోలవరం ప్రాజెక్టును గోదావరిపై నిర్మిస్తే వేల ఎకరాల భూమి జలాశయగర్భంలో కలిసిపోతుంది. ఇందులో 75 వేల ఎకరాల సాగుభూమితో పాటు, మరింత అటవీ భూమి కూడా ఉంది. 276 గ్రామాలూ కనుమరుగవుతాయి. ఖమ్మం జిల్లాలోని భద్రాచలం, చింతూరు, వేలేరుపాడు, కుక్కునూరు, కూనవరం, తూర్పుగోదావరి జిల్లాలోని దేవీపట్నం, పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలో పోలవరం మండలాల్లో ఉన్న 1.75 లక్షల మంది ప్రజలకు పునరావాసం కల్పించాల్సి ఉంటుంది. వీరిలో ఎక్కువమంది షెడ్యూల్డు తెగలకు చెందిన గిరిజనులే. వీరందరికీ పునరావాసం కల్పించేందుకు ప్రభుత్వం పునరావాస, పునరుద్ధరణ (ఆర్‌ అండ్‌ ఆర్‌) ప్యాకేజీని రూపొందించింది. కానీ దీని అమలుతీరు మాత్రం అత్యంత దారుణంగా ఉంది. ప్రస్తుతం వేలాది గిరిజనుల జీవితాలను గాల్లో దీపంలా మార్చింది. ప్యాకేజీ ప్రకారం గిరిజనులందరికీ పక్కాగా పునరావాసం కల్పించాలి. దీనికోసం ముంపు బాధితుల కోసం గృహవసతి ఏర్పాటు చేయాలి. భూమి కోల్పోయే వారందరికీ కొంత భూమి రూపంలో, మరికొంత ధనం రూపంలో పరిహారం చెల్లించాలి. ఇచ్చిన భూమిని సంస్కరించుకునేందుకు, వ్యవసాయం మొదలు పెట్టడానికి మరికొంత సహాయం అందించాలి. ఉపాధి హామీ కోల్పోయే వారందరికీ లెక్క కట్టి జీవనాధారం ఏర్పాటు చేయాలి. వ్యవసాయ కూలీలకు, భూమిలేని రైతులకు వారు ఉపాధి కోల్పోయే రోజులను అంచనా వేసి దినసరి భత్యాన్ని గ్రాంట్‌గా ముందే ఇచ్చేయాలి. కులవృత్తులు కోల్పోయేవారికీ ఇలాగే ఆర్థిక సహాయం అందించాలి. ఇలా పునరావాసుల కోసం ప్యాకేజీని రూపొందించారు. కానీ వీటి అమలులో మాత్రం అనేక లోపాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు తూర్పు గోదావరి జిల్లా దేవీపట్నం మండలాన్నే తీసుకుందాం. ఈ మండలంలో 43 గిరిజన గ్రామాలు పోలవరం ప్రాజెక్టులో ముంపునకు గురవుతాయి. ఇక్కడున్న సుమారు 30వేల మందిలో అత్యధికులు షెడ్యూల్డు తెగలకు చెందిన కొండరెడ్లు, కొండదొరలు, కొండకమ్మర్లు. రంపచోడవరం ఐ.టి.డి.ఎ. పునరావాస ఏర్పాట్లను పర్యవేక్షిస్తోంది. కానీ ఇక్కడ జరుగుతున్న ప్రక్రియ మొత్తం పూర్తిగా లోపాలమయంగా ఉంది. ఈ మండలంలోని డి.రావిలంక, పరకసానిపాడు, బోడిగూడెం గ్రామాల ప్రజల కోసం 166 గృహాల సముదాయాన్ని ఇందుకూరు సమీపంలో నిర్మించారు. ఇప్పుడక్కడ ఆయా గ్రామాలకు చెందిన 50 కుటుంబాలైనా నివసించడంలేదు. ప్రస్తుతం ఈ గ్రామాల్లో ఉన్నవారందరూ తమ గూడేల సమీపంలోనే ఉన్న భూముల్లో వ్యవసాయం చేసుకుంటున్నారు. ఒకప్పుడు చెట్లు, చేమలతో నిండిన ఈ అటవీ భూములను గిరిజనులు ఎంతో కష్టపడి సాగులోకి తెచ్చుకున్నారు. కొండవాగులను మళ్లించి నీటి వనరులను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఇప్పుడా గ్రామస్తులందరినీ పునరావాస కాలనీకి వెళ్లమని అధికారులు ఆదేశాలు జారీచేశారు. అక్కడకు వెళితే ఉపాధి కోల్పోతామని గిరిజనులు బెంగటిల్లుతున్నారు. దానికి కారణం- ఏమాత్రం వ్యవసాయయోగ్యంకాని భూమిని వారికి కట్టబెట్టారు. రాళ్లు, రప్పలు, తుప్పలతో నిండిన ఆ భూమిలో ఏం పండిస్తామని వారు ప్రశ్నిస్తున్నారు. దీంతో వారిని ఎలాగైనా పునరావాస కాలనీకి తరలించాలని అధికారులు నిజాలకు మసిపూశారు. గిరిజనులను మాయచేశారు. ఆ సమయంలో అధికారులు వారిని ఎంత తీవ్రంగా మభ్యపెట్టారంటే- ఆ ఇళ్లలోకి మీరు వెళ్లి పాలు పొంగిస్తే చాలని చెప్పారు. అందుకు అవసరమైన పప్పు, బెల్లం, బియ్యం అన్నీ తామే ఉచితంగా సరఫరా చేస్తామన్నారు. చెప్పినట్లే అధికారులు కాలనీకి వెళ్లిన వారికి వంటసామగ్రి సరఫరా చేశారు. గిరిజనులకు తరలింపు ఖర్చు కింద అయిదువేల రూపాయలు ఇవ్వాలన్నది పునరావాస చట్టం నిబంధన. అయితే వారికి ఇచ్చే ఈ తరలింపు ఖర్చుల్లో రూ.500 చొప్పున పప్పు, బెల్లాల ఖర్చు కూడా జమ చేసేశారు. చివరకు ఆ కాలనీలో మృతిచెందిన వారికి దహన సంస్కారాలు చేయడానికీ నానాయాతనలు పడాల్సి వచ్చింది. కాలనీ పక్కనున్న ఖాళీ స్థల యజమాని అభ్యంతరంతో శవాలను 30 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న తమ గ్రామాలకు తరలించి అక్కడ దహనం చేయాల్సి వచ్చింది. ఇలాంటి కారణాలతో గిరిజనులకు పునరావాస పథకాలపై నమ్మకం పోయింది. ఆ కాలనీని వదిలిపెట్టి తిరిగి తమ గ్రామాలకు వచ్చేశారు. గోదావరి ముంచేసినా తామిక్కడి నుంచి కదిలేేదంటున్నారు. ఇక తూర్పుగోదావరి జిల్లాలోని మిగిలిన 40 గ్రామాల్లోని ప్రజల పరిస్థితీ అగమ్యగోచరంగా ఉంది. వీరికి భూములిస్తామని, కాలనీ కట్టిస్తామని చెప్పారు. కానీ కాలనీకి స్థలం రంపచోడవరంలో ఉంటే పొలాలను గంగవరం, దేవీపట్నం మండలాల్లో చూపుతున్నారు. వీరి నివాస ప్రాంతానికి, వ్యవసాయ భూములకు మధ్యదూరం 40 కిలోమీటర్ల వరకు ఉంటుంది. పైగా ఇందుకూరుపేట కాలనీకి వెళ్లిన బాధితుల అనుభవాలు విని ఉండటంతో గిరిజనులు తాము ఇప్పుడున్న గ్రామాలను ఖాళీ చేసేది లేదంటున్నారు. అధికారులు మాత్రం గ్రామాల్లో ఎలాంటి తీర్మానాలు చేయకుండానే, ప్రజల అనుమతిని తీసుకోకుండానే రేషన్‌షాపుల వంటివాటిని తరలించేశారు. అయినా అక్కడి ప్రజలు తమ గ్రామాలను వదిలేది లేదంటున్నారు. అవసరమైతే పోరుబాట పడతామంటున్నారు. పునరావాసం లోపభూయిష్ఠంగా జరుగుతున్న తీరుకు ఇవి ప్రత్యక్ష ఉదాహరణలు.

గిరిజన ప్రాంతాల్లో ఏం చేయాలన్నా అక్కడి ప్రజల ముందస్తు అనుమతి తప్పనిసరి అని రాజ్యాంగంలోని అయిదో షెడ్యూల్‌ తేల్చి చెప్పింది. గిరిజన ప్రాంతాన్ని కాపాడమని ఆదేశించింది. అవసరమైతే గవర్నర్‌ నుంచి ప్రత్యేకంగా అనుమతి పొందాలనీ స్పష్టంచేసింది. ప్రస్తుతం ఇక్కడ పనులు జరుగుతున్న తీరు దీనికి పూర్తిగా విరుద్ధం. ముఖ్యంగా భూముల పంపకం విషయంలో నిబంధనలకు పాతరేస్తున్నారు. సాధారణంగా గిరిజనుల భూములను కొనడం, అమ్మడం నిషిద్ధం. అనివార్యమైతే, అనుమతి తప్పకుండా తీసుకోవాలి. కానీ ఇక్కడ కేటాయింపులన్నీ అడ్డగోలుగా ఉన్నాయి. నయానో, భయానో భూములను సేకరించి అధికారులు ముంపు బాధితులకు కట్టబెట్టేశారు. గిరిజనుల భూములను గిరిజనులకు కేటాయించడంతో ఇప్పుడు వారి మధ్య వివాదాలు చెలరేగుతున్నాయి. వ్యవసాయ భూమిని తీసుకుని కొండలపై భూమిని ఇస్తే మళ్లీ పోడు వ్యవసాయానికి తమను మళ్లించినట్లవుతుందని గిరిజనులు ఆందోళన వ్యక్తంచేస్తున్నారు. దీంతో ఇక్కడి ప్రజలెవరూ ఈ భూముల జోలికి వెళ్లే ప్రయత్నం చేయడం లేదు. ఖమ్మం జిల్లాలో అయితే పునరావాసాన్ని ఒక జూదంలా మార్చేశారు. అక్కడ ముందుగా గిరిజనేతరుల భూములకు నిబంధనల ప్రకారం పరిహారం చెల్లించేశారు. దీన్ని చూసి తమకూ ఇలాగే న్యాయం జరుగుతుందని ఆశపడిన గిరిజనులను మాత్రం తీవ్రంగా దెబ్బకొట్టారు. వారిని గ్రామాలు ఖాళీ చేయించేందుకు సిద్ధం చేసి ప్యాకేజీలోని ఏ లబ్ధినీ వారికి అందించలేదు. చివరకు పునరావాస ప్యాకేజీ విషయంలో వారి అభిప్రాయాలనూ ముందుగా తీసుకోలేదు. భద్రాచలంలో జరిగిన అవగాహన సదస్సులో మైదాన ప్రాంతంలోని అధికార పార్టీ కార్యకర్తలే ఎక్కువమంది కనిపించారు. ఇలా గిరిజనాభిప్రాయానికి ప్రభుత్వం గండికొట్టింది. నిబంధనలను తేలిగ్గా అతిక్రమించేసింది.

అనుమతుల మాటేమిటి?
పోలవరం ప్రాజెక్టు విషయంలో జాతీయ వన్యప్రాణి సంరక్షణ మండలి ఇచ్చిన అనుమతులకు సుప్రీం ఆమోదముద్ర వేసింది. దీంతో హడావుడి చేస్తున్న ప్రభుత్వం మిగిలిన అనుమతుల గురించి మాట్లాడటం లేదు. కేంద్ర జలసంఘం సూచనప్రాయంగానే అంగీకారం తెలిపింది. ముఖ్యంగా ఒరిస్సా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌ రాష్ట్రాలతో వివాదం విషయంలో చర్చలూ ఒక కొలిక్కిరాలేదు. ముంపునకు గురికానున్న వేలాది ఎకరాల అటవీ భూములను గురించి ఇంకా తేల్చాల్సి ఉంది. వీటన్నిటిపై ఇంకా పలు కేసులు కోర్టుల్లో పెండింగుల్లో ఉన్నాయి. అర్ధసత్యాలతో, అసత్యాలతో నెట్టుకొస్తున్న ప్రభుత్వం అసలు ముఖ్యమైన పునరావాసం ప్రక్రియలో పారదర్శకత పాటించడం లేదు. మరోపక్క పలువురు నిపుణులు ప్రాజెక్టు డిజైన్‌పై, నిర్మాణం జరుగుతున్న ప్రాంతంపై, నిర్మాణం జరుగుతున్న తీరుపైనా అభ్యంతరాలు చెబుతున్నారు.

ప్రస్తుతం పోలవరం ప్రాజెక్టు కోసం గిరిపుత్రులు తరతరాలుగా ఉంటున్న ప్రాంతాన్ని, ఉపాధిని, అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా తమ సంస్కృతిని, సంప్రదాయాలను ధారపోసి ఇతర ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లాలి. ఈ ప్యాకేజీ విషయంలో నిరక్ష్యరాస్యులైన ప్రజలకు ఏమీ తెలియజెప్పకుండానే, లోటుపాట్లు వివరించకుండానే వారి జీవితాలకు గండికొట్టేందుకు ప్రభుత్వం సిద్ధమవుతోంది. సర్వం కోల్పోతున్న వీరికోసం ఉద్దేశించిన పథకాల ప్రయోజనాలూ అందకుండా పోవడం దారుణమైన విషయం. సరైన పునరావాసం కల్పించకుండా, అడవిబిడ్డల ప్రశాంత జీవనానికి తూట్లు పొడుస్తూ ప్రాజెక్టుకు పునాదులు వేస్తే- ప్రభుత్వం విపత్కర పరిణామాలు ఎదుర్కోవలసిన పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. ఇకనైనా సరైన రీతిలో, పారదర్శకంగా పునరావాస ప్రక్రియను కొనసాగిస్తేనే ఈ అరణ్యరోదన తప్పుతుంది!
source : eenaadu 24 sep 2008